درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ١٤٢ - الف ناسپاسى و افزايش احساس محروميت
بنا بر اين، شكرگزارى در بنده معتقد، مىتواند با انگيزه ديگرى نيز باشد و آن ترس از محروميت است. يعنى فردى كه با تمام وجودش احساس برخوردارى از خير دارد، عاقلانه مىداند براى بهرمندى دائمى از داشتههايش شُكر زبانى و عملى او قطع نشود. لذا به طور طبيعى، فرد سپاسگزار، احساس محروميتى از ناكامىها و كمبودهاى واقعى در زندگى را درك نخواهد كرد.
با توجّه به چرخه افزايش احساس محروميت، مىتوان تصوّر كرد كه فرد ناسپاس، على رغم بهرمندى از امكانات متعدّد، ناراضى و شاكى از زندگى باشد. امام صادق (ع) در ضمن حديثى، به اين واقعيت اشاره مىفرمايد كه فرد ناسپاس از وجود امكانات مادى و مالى خود بهرهاى نخواهد برد:
إِنَّ الَّذِينَ أُعْطُوا الْمَالَ ثُمَّ لَمْ يَشْكُرُوا لَا مَالَ لَهُمْ.[١]
بىترديد، كسانى كه مالى به آنان داده شده، ولى شكر نكردند، در حقيقت مال ندارند.
مىتوان چنين استنباط كرد كه افراد ناسپاس، در احساس محروميت دائمى قرار دارند. مادامى كه اين احساس منفى را در خود بپرورانند، پيوسته احساس ناكامى را درك خواهند كرد. در حديث ديگرى، امام صادق (ع) حتّى شكر نكردن از چنين اموالى را مايه وبال و گرفتارى مىداند:
إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْعَمَ عَلَى قَوْمٍ فَلَمْ يَشْكُرُوا فَصَارَتْ عَلَيْهِمْ وَبَالًا وَ ابْتَلَى قَوْماً بِالْمَصَائِبِ فَصَبَرُوا فَصَارَتْ عَلَيْهِمْ نِعْمَةً.[٢]
همانا خداوند عزيز و جليل، به قومى نعمت داد و آنان شكر نكردند، از اين رو، مايه گرفتارى آنان شد و به قومى بلا داد و آنان صبر كردند، از اين رو براى آنان نعمت گرديد.
امام على (ع) در بيانى زيبا مىفرمايد كه: نعمت، مايه محنت است. اگر شكر آن را به
[١]. الكافى، ج ٥، ص ٨١( باب الإجمال فى الطلب).
[٢]. همان. ج ٢، ص ٩٢( باب الصبر).