برانگيخته مى‌شود، حتّى اگر مخالف هواى نفس باشد. همچنين وقتى انسان از پيامد منفى يك رفتار آگاه گردد، به ترك آن برانگيخته مى‌شود، هر چند مطابق ميل و هوس او باشد. در حقيقت، اين برانگيختگى كه ريشه در حزم دارد، موجب مهار نفس و تصحيح و تنظيم رفتار مى‌گردد.[١] در حقيقت، جوهره حزم، پيش‌بينى آينده است.

در زمينه پيشگيرى از سوء مصرف، لازم است توجّه خاصّى به موضوع حزم (دورانديشى) بشود. بسيارى از رفتارهاى پرخطر مانند سوء مصرف، با بى‌توجّهى كامل يا كم‌توجّهى به آينده صورت مى‌گيرند و لذا فرد را گرفتار مى‌كنند. پرخطر بودن بعضى از موضوعات، با يك بررسى اوّليه و حتّى مشاوره‌هاى در دسترس نيز قابل شناسايى است و زحمت زيادى طلب نمى‌كنند. بايد توجّه داشت كه شتاب‌زدگى در ارزيابى و شتاب كردن در انتخاب، بيشتر محصول بى‌توجّهى و فقدان حزم (دورانديشى) است. حتّى بر فرض تأمّل و تفكّر در اين موضوعات نيز، شتاب‌زدگى در تفكّر، از انسان، يك موجود «حال‌محور» ساخته كه حال را بر آينده ترجيح خواهد داد. اين در حالى است كه «عاقبت‌محورى»، امكان بررسى كامل به انسان مى‌دهد، بدين گونه كه لذّت آنى و نقد «حال» را براى به دست آوردن لذّت پايدار در آينده ترجيح خواهد داد.

دستور العمل براى انسانى كه در معرض وسوسه مصرف مواد است، در اين بخش چنين خواهد بود: با كسب آرامش و بدون عجله و با تمركز كامل، ابتدا به كسب اطّلاعات مفيد در باره مواد و عوارض مصرف آن به دست بياورد و سپس در باره انتخاب مصرف يا عدم مصرف، تصميم بگيرد كه مطمئناً تصميم او عدم مصرف خواهد بود. در حزم، آنچه اهميت دارد، قدرت تحليل نسبت به آينده است؛ زيرا بر خلاف عبرت كه مربوط به حوزه محسوسات و مسائل عينى بود، حوزه كار حزم صرفاً پيش‌بينى امور مربوط به آينده است كه نامحسوس و غير ملموس هستند و وجودى ذهنى و مفهومى دارند. ارزش حزم نيز در مقايسه با عبرت در همين است كه صرفاً نيازمند قدرت فكرى و عقلانى بيشتر است. پس‌

[١]. ر. ك: اخلاق‌پژوهى حديثى، ص ١٠٣ به بعد.