درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٢٣٢ - چهار/ ١ كرامت انسان

رذايل اخلاقى به انسان دست مى‌دهد؛ صفات ناشايستى كه در صورت عدم پرهيز، صاحبش را تحقير و زبون مى‌كند، مانند: بندگى ديگران،[١] دروغگويى،[٢] غيبت‌كردن،[٣] بخل،[٤] طمع‌ورزى،[٥] فرومايگى،[٦] گدايى‌[٧] و .... البتّه اين حقارت و خوارى بر اساس اعتبار و قرارداد نيست تا مثل مكاتب انحرافى تصوّر شود كه پرهيز از رذائل اخلاقى صرفاً احترام گذاشتن به اكثريت است و موجب احساس خوشايندى در صاحب آن مى‌شود؛ بلكه صاحب اين صفات در حقيقت و واقع امر نيز دچار خوارى و پستى خواهد شد. به تعبير ايشان، كسى كه يك كتاب عالى يا يك شاهكار نقّاشى را نمى‌شناسد، نه از آلودگى آن باك دارد و نه از باختن آن. مهم، اين است كه عالى بودن و زيبا بودن روح را تشخيص دهد. در اين صورت است كه آن را آلوده نخواهد كرد؛ چون مى‌فهمد هيچ چيزى جاى آن را نمى‌گيرد.

بر همين اساس، استاد شهيد با عقيده بودا و هندو يا برخى از فِرق عرفانى و ملامتيه‌

---

[١]. على( ع):

أكرِمْ نفسَكَ عن كُلِّ دَنِيَّةٍ و إن ساقَتكَ إلى رَغبَةٍ، فإنّكَ لَن تَعتاضَ بما تَبذُلُ مِن نفسِكَ عِوَضاً، و لا تَكُن عبدَ غَيرِكَ و قد جَعَلَكَ اللّهُ حُرّاً؛ خويشتن را به هيچ پستى و زبونى آلوده مكن، هر چند تو را به خواسته‌ات برساند؛ زيرا هيچ چيزى آنچه را در اين راه از دست مى‌دهى، جبران نمى‌كند. و بنده ديگرى مباش، كه خداوند، تو را آزاد آفريده است( تحف العقول، ص ٧٧).

[٢]. امام على( ع):

الكاذِبُ على شَفا مَهواةٍ و مَهانَةٍ؛ دروغگو، بر لبه پرتگاه و خوارى قرار دارد( غرر الحكم، ح ١٢٤٧).

[٣]. امام على( ع):

الغِيبَةُ جُهدُ العاجِزِ؛ غيبت كردن، كار شخص ناتوان است( نهج البلاغه، حكمت ٤٦١).

[٤]. امام حسين( ع):

الشُّحُّ فَقرٌ؛ بخل،[ نوعى‌] فقر است. ايضا: السَّخاءُ غِنىً؛ سخاوت، توانگرى است( تاريخ اليعقوبى، ج ٢، ص ٢٤٦).

[٥]. امام على( ع):

أزرى بِنَفسِهِ مَنِ استَشعَرَ الطَّمعَ؛ هر كه جامه طمع به تن كند، خود را خوار مى‌گرداند( نهج‌البلاغه، حكمت ٢).

[٦].( وَ لا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ؛ و از كسى كه بسيار سوگند ياد مى‌كند و پست است و بسيار عيبجوست و به سخن‌چينى آمد و شد مى‌كند، اطاعت مكن)( سوره قلم، آيه ١٠ و ١١).

[٧]. امام صادق( ع):

لِيَكُن طَلَبُكَ لِلمَعيشَةِ فَوقَ كَسبِ المُضَيِّعِ، ودونَ طَلَبِ الحَريصِ الرّاضي بِدُنياهُ المُطمَئِنِّ إلَيها، ولكِن أنزِل نَفسَكَ مِن ذلِكَ بِمَنزِلَةِ المُنصِفِ المُتَعَفِّفِ؛ تَرفَعُ نَفسَكَ عَن مَنزِلَةِ الواهِنِ الضَّعيفِ، وتَكسِبُ ما لابُدَّ مِنهُ؛ بايد دنبال روزى رفتنت بيشتر از تباه كننده كسب و كمتر از حرص ورزنده خشنود از دنيا و اعتماد كننده به آن باشد. پس در طلب دنيا، همانند ميانه‌رو پاك‌دامن باش. بدين سان، از سستى و ناتوانى دور مى‌شوى و در حدّ لزوم نيز كسب مى‌كنى( الكافى: ج ٥، ص ٨١، ح ٨).