درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٥١ - دو روش«مرگيادى»

دنيا زاهد مى‌گردد و نسبت به آخرت، راغب. امام على (ع) با اشاره به اين قاعده مى‌فرمايد:

أحَقُّ النّاسِ بِالزَّهادَةِ مَن عَرَفَ نَقصَ الدُّنيا.[١]

سزاوارترين مردم به زهدورزى، كسى است كه نقص دنيا را بشناسد.

به همين جهت ايشان براى ترغيب مردم به زهد در دنيا، آنها را به نقص و بى‌ارزشى دنيا توجّه مى‌دهد و مى‌فرمايد:

يا أيهَا النّاسُ، ازهَدوا فِي الدُّنيا؛ فَإِنَّ عَيشَها قَصيرٌ، وخَيرَها يسيرٌ.[٢]

اى مردم! به دنيا زهد ورزيد؛ زيرا كه زندگى آن كوتاه و خيرش اندك است.

بر همين اساس، يكى از خطوطى كه روايات اسلامى دنبال مى‌كنند، بيان بى‌ارزشى دنيا و ترغيب به بى‌ارزش دانستن آن است.[٣] وقتى دنيا در چشم انسان بى ارزش شد، رغبت به لذّت‌هاى آن و به دنبال آن، گرايش به اعتياد كاهش مى‌يابد. اعتياد يا به خاطر خوش‌گذرانى است و يا وجود مشكلات زندگى. كسى كه دنيا را بى‌ارزش بداند، نه اهل خوش‌گذرانى در آن است و نه از بلاهاى آن بى‌تاب مى‌گردد. از همين رو، زمينه گرايش به اعتياد كاهش مى‌يابد. از مسائل مهم در اين بحث، الگوى ارزش‌گذارى است. اين الگو، براى دنيا بسيار اهميت قائل است. لذا در خوشايندهاى زندگى براى افزايش لذّت، و در ناخوشايندها براى كاهش درد و رنج، به سراغ مواد مى‌رود. به نظر مى‌رسد كه افراد مستعد يا مبتلا به اعتياد، دنيا را بسيار ارزشمند مى‌دانند؛ اين مى‌تواند مورد بررسى‌هاى ميدانى قرار گيرد.

دو. روش «مرگ‌يادى»

در فرهنگ اسلامى، از «ياد مرگ» به عنوان عامل تعديل لذّت، ياد شده است.[٤] از

---

[١]. غرر الحكم، ح ٣٢٠٩؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ١٢٢، ح ٢٧٧٤.

[٢]. غرر الحكم، ح ١١٠٠١؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٥٥٦، ح ١٠٢٤٣.

[٣]. امام على( ع):

أعظَمُ النّاسِ فِي الدُّنيا خَطَراً مَن لَم يجعَل لِلدُّنيا عِندَهُ خَطَراً ( كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ٣٩٥، ح ٥٨٤٠). امام صادق( ع): قالَ رَجُلٌ لِأبي: مَن أعظَمُ النّاسِ فِي الدُّنيا قَدرا؟ فَقالَ: مَن لَم يَجعَلِ الدُّنيا لِنَفسِهِ في نَفسِهِ خَطَرا ( مستطرفات السرائر، ص ١٦٥، ح ١٠). امام كاظم( ع): إنَّ أعظَمَ النّاسِ قَدرا الَّذي لا يَرَى الدُّنيا لِنَفسِهِ خَطَرا ( الكافى، ج ١، ص ١٩، ح ١٢).

[٤]. ر. ك: الگوى اسلامى شادكامى.