همچنين شناخت آخرت سبب رغبت به آن خواهد شد.[١] اين، يكى از گلوگاه‌هاى مسئله اعتياد است كه مى‌تواند مورد بررسى‌هاى ميدانى قرار گيرد. افراد مستعد يا مبتلا به اعتياد، در اين زمينه، ضعف جدّى دارند. توجّه به اين عنصر، در شناخت زمينه‌هاى گرايش به اعتياد نقش مهمّى دارد. با دانستن اين امر، بهتر مى‌توان تشخيص داد كه برنامه‌هاى فرهنگى پيشگيرانه و يا درمان كننده، بر چه محورهايى بايد استوار باشد.

پس از اين مباحث، پرسش‌هاى اساسى‌تر اين است كه واقعيت دنيا و آخرت چيست؟ و چه بُعدى از اين دو اگر مورد توجّه قرار گيرد، موجب تغيير و تنظيم رغبت مى‌شود؟ اينها پرسش‌هاى مهم و اساسى در موضوع زهدند كه متأسّفانه كمتر مورد توجّه قرار مى‌گيرند. تا اين نكته روشن نشود، مشاوران و مددكاران و ديگر افرادى كه با معتادان سروكار دارند، نمى‌دانند كه چه نوع اطلاعاتى را بايد به آنان ارائه دهند.

بر اساس روايات، آنچه معيار زهد و رغبت است و آن بخش‌هايى از واقعيت دنيا و آخرت كه شناخت آنها در زهد تأثير دارد، عبارت‌اند از:

پايدارى و ناپايدارى‌

مهم‌ترين مسئله در اين موضوع، «پايدارى» و «ناپايدارى» است. چيزى را كه افراد مستعد يا مبتلا به اعتياد بايد بدانند، اين است كه واقعاً چه چيزى پايدار و چه چيزى ناپايدار است؟ اين، اصلى عقلانى است كه انسان هر آنچه را كه پايدار بداند، به آن دل‌بسته مى‌شود. اساساً هر آنچه ناپايدار باشد، شايسته دل‌بستگى نيست و آنچه پايدار باشد، شايسته دل‌بستگى است. دنيا از آن جهت كه ناپايدار است، شايسته دل‌بستگى نيست و آخرت چون پايدار است، شايسته دل‌بستگى است. بنا بر اين، رغبت انسان بايد به چيزى تعلّق بگيرد كه پايدار باشد. لذا براى تنظيم رغبت بايد دنيا و آخرت را از منظر پايدار و ناپايدار، مورد ارزيابى قرار داد؛ چيزى كه در عمل، كمتر مورد توجّه انسان قرار مى‌گيرد و اين بدان جهت است كه معمولًا امور پايدار، با سختى آنى و لذّت آتى همراه هستند و امور ناپايدار،

[١]. غررالحكم، ح ٦٩٨٧؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٣٨٤، ح ٦٤٨٩.