درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ١٦٠ - ٢ نشاط مثبت، عامل پيشگيرى
السرور يبسط النفس ويثير النشاط.[١]
شادى، روح را باز و نشاط را برمىانگيزد.
از پرسشهاى اين بحث آن است كه الگوى هيجانات مثبت از ديدگاه اسلام كدامند؟ براى روشن شدن پاسخ اين پرسش، اوّلًا بايد ديد هيجانات مثبت از ديدگاه اسلام شامل چه امورى مىشوند و دين از چه امورى به عنوان مصاديق سرور- كه موجب انبساط و نشاط مىگردد-، ياد كرده است؟
در اين باره بايد گفت كه برخى از روايات به معرفى مصاديق پرداختهاند كه در ادامه به آنها مىپردازيم؛ امّا پيش از آن بايد ديد اين موارد چه امورى هستند و به چه بخشى از انسان مربوط مىشوند و چه اثرى دارند. بررسى اين متون نشان مىدهد كه در الگوى هيجانات مثبت، نگاهى همهجانبه وجود دارد؛ بدين معنا كه از ديدگاه اسلام، همه ابعاد وجودى انسان، هيجان خاص خود را دارند و همه ابعاد، به هيجان نياز دارند و براى تحقّق يك هيجان كامل، بايد همه اين ابعاد، هيجان خاص خود را تجربه كنند. اين يكى از مسائل مهم در الگوى هيجانات مثبت از ديدگاه اسلام است.
در اين الگو، از يك منظر، هيجانات مثبت به دو بخش تقسيم مىشوند: هيجانات حسى و مادى، و هيجانات عالى و معنوى. سرّ آن نيز اين است كه انسان، موجودى تكبُعدى نيست و داراى بُعد معنوى و الهى نيز هست كه اين بُعد نه تنها مخالف هيجان نيست، بلكه به هيجان نياز جدّى دارد. بنا بر اين، يكى از مؤلّفههاى الگوى هيجانى اسلام، فراگير بودن آن است و فراگير بودن، به اين معناست كه همه ابعاد وجودى انسان را شامل شود. هيجانى كه مىخواهد انبساط و نشاط را (به عنوان يكى از مؤلّفههاى اساسى شادكامى) تأمين كند، بايد همه ابعاد وجودى انسان را پوشش دهد. برخوردارى برخى ابعاد از لذّت و محروميت برخى ديگر از آن، موجب اختلال در نشاط مىشود و تأثير آن را دچار مشكل مىكند.
[١]. غرر الحكم، ح ٢٠٢٣.