درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ١٥٢ - چهار مديريت مقايسهها
معمول، هميشه افراد يا گروههايى از افراد هستند كه در شرايط سختترى از ما در رفاه و موقعيت زندگى به سر مىبرند. امير مؤمنان (ع) در نامهاى به حارث همدانى مىفرمايد:
أكثِرْ أن تَنظُرَ إلى مَن فُضِّلتَعلَيهِ؛ فإنّ ذلكَ مِن أبوابِ الشُّكرِ[١].
به كسى كه بر او برترى دارى، بسيار بنگر؛ كه اين، يكى از انگيزههاى شكرگزارى است.
بنا بر اين، در فرضيه سپاسگزارى، هميشه اين نكته نهفته است كه براى هر محرومى، محرومترى وجود دارد كه بدين جهت بايد داشتههاى خود را غنيمنت شمرد و نسبت به آنها روحيه سپاس داشت. اين نكته شايد از سهل الوصولترين نكات در تقويت حسّ سپاسگزارى باشد.
پس يكى از مهارتهاى لازم براى موفّقيت در زندگى، استفاده از مقايسه نزولى است. تفاوت زندگىها يك اصل و يك واقعيت انكارناپذير است. اگر انسان، خود را با زندگىهاى بهتر مقايسه كند، دچار تلخكامى و احساس ناكامى مىگردد و از زندگى خود لذّت نمىبَرَد. اگر چنين اتفاقى افتاد، يكى از بهترين مقابلهها استفاده از مقايسه نزولى است. اين روش، از آموزه اولياى دين است. پيامبر (ص) مىفرمايد:
إذا نَظَرَ أحَدُكُم إلي مَن فُضِّلَ عَلَيهِ فِي المالِ وَالخَلقِ، فَليَنظُر إلي ما هُوَ أسفَلُ مِنهُ.[٢]
هرگاه يكى از شما به كسى نگاه كرد كه در مال و جمال از او برتر است، به آنچه پايينتر از اوست، نگاه كند.
نكته جالبى كه در اين حديث وجود دارد، اين است كه هميشه مقايسه كردن در مال و ثروت نيست؛ گاهى ممكن است كه انسان در جمال و زيبايى، دست به مقايسه بزند. اين مسئله، در ميان جوانان و بويژه در ميان دختران، بيشتر مشاهده مىشود. مقايسه كردن خود با كسانى كه زيباترند، موجب غمگينى و رنجورى مىشود. اين نيز يك مقايسه صعودى است. در چنين مواردى با استفاده از مقايسه نزولى مىتوان اين احساس
[١]. نهج البلاغه، نامه ٦٩.
[٢]. صحيح البخارى، ج ٧، ص ١٨٧؛ ر. ك: الفردوس، ص ٢٣٣.