درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ١٥١ - چهار مديريت مقايسهها
و نارضايتى از زندگى مىگردد. امام صادق (ع) در اين باره مىفرمايد:
إيّاكُم أن تَمُدّوا إيّاكُم أن تَمُدّوا أطرافَكُم إلي ما في أيدي أبناءِ الدُّنيا، فَمَن مَدَّ طَرفَهُ إلي ذلِكَ طالَ حُزنُهُ ولَم يُشفَ غَيظُهُ واستَصغَرَ نِعمَةَ اللهِ عِندَهُ فَيَقِلُّ شُكرُهُ للهِ.[١]
بپرهيزيد از اينكه به آنچه در دست فرزندان دنياست، چشم بدوزيد؛ كه هركس به آن چشم بدوزد؛ اندوه او طولانى مىگردد و خشم او آرام نمىگيرد و نعمت الهى را كه نزد اوست، كوچك مىشمرد و در نتيجه، سپاسگزارى او كاهش مىيابد.
در اين روايت تصريح شده كه مقايسه صعودى، موجب استصغار نعمت مىشود و همين امر، سبب كاهش شكرگزارى مىگردد. همچنين چنين فردى به اندوه طولانى مدّت و خشم آرامناپذير نيز مبتلا مىگردد. در چنين شرايطى، زمينه گرايش به اعتياد فراهم مىشود.
امّا مقايسهاى كه مىتواند سطح رضامندى را افزايش دهد، مقايسه نزولى است. مقايسه نزولى يعنى نگاه كردن به زيردست و مقايسه زندگى خود با زندگى آنان. مقايسه نزولى، نقاط مثبت و اميدواركننده زندگى را كه زير سياه مقايسه صعودى از ديدهها پنهان شده است، هويدا مىكند. لذا از جمله امورى كه مىتواند در تقويت احساس غنا و بهرهمندى به انسان كمك كند، اين است كه در شرايط مشابه، توجّه كند كه ديگران از داشتن چه چيزهايى محروم هستند كه او نيست.
شايد نزديكترين و عينىترين روش براى درك بهتر از امتيازهاى موجود، توجّه به افراد محرومتر از خود باشد. مثلًا شايد براى كسى كه در محاصره مشكلات مادى و شكستها قرار دارد، دشوار باشد كه خود را به طور منطقى، متقاعد كند كه هنوز مديون مواهبى است كه طبيعت در اختيار او قرار داده است؛ امّا نزديكترين راه براى خروج از اين بنبست- كه بى زحمت هم هست-، توجّه به افراد محرومتر از خود است. در شرايط
[١]. بحار الأنوار، ج ٧٥، ص ٣٦٨.