درآمدى بر پيشگيرى از اعتياد با رويكرد اسلامى - پسنديده، عباس - الصفحة ٢٣٦ - خويشتندارى

احسان،[١] گذشت،[٢] وفا به عهد،[٣] صبر و تاب‌آورى،[٤] راستگويى‌[٥] و ... از مواردى است كه در ارتباط با كرامت نفس بيان شده‌اند و يا در مورد فردى كه داراى كرامت نفس درونى شده، مطرح گرديده‌اند.[٦] بررسى مادّه «الكرم» يا «الكريم» در بين روايات مى‌رساند كه كرامت نفس، در يك كلمه، با تمام مكارم اخلاقى برابر است؛ زيرا تعابير اخلاقى مرتبط با كرامت نفس و عزّت نفس، آن قدر مختلف و متعدّدند كه به تعبير استاد شهيد مطهّرى،[٧] جامع همه مكارم الأخلاق و منظور رسول خدا (ص) از حديث مشهور مكارم است.[٨]

---

[١]. امام على( ع):

الكريمُ مَن بَذَلَ إحسانَهُ، اللَّئيمُ مَن كَثُرَ امتِنانُهُ؛ بزرگوار، كسى است كه بى‌دريغ احسان مى‌كند و فرومايه كسى است كه بسيار منّت مى‌نهد( همان، ح ١٢٦٠ و ١٢٦١).

[٢]. امام على( ع):

الكَرَمُ احتِمالُ الجَريرَةِ: بزرگوارى، تحمّل كردن گناه و تقصير[ و انتقام نكشيدن از آن‌] است( همان، ح ٩٦٤. المُبادَرَةُ إلَى العَفوِ مِن أخلاقِ الكِرامِ، المُبادَرَةُ إلَى الانتِقامِ مِن شِيَمِ اللِّئامِ؛ شتاب در عفو و گذشت، از خوى‌هاى بزرگواران است و شتاب در انتقامگيرى، از خصلت‌هاى فرومايگان است( همان، ح ١٥٦٦ و ١٥٦٧).

[٣]. امام على( ع):

سُنَّةُ الكِرامِ الوَفاءُ بِالعُهودِ؛ شيوه كريمان، وفادارى به پيمان‌هاست( همان، ح ٥٥٥٦).

[٤]. امام على( ع):

الكِرامُ أصبَرُ أنفُسا؛ بزرگواران، جان‌هايشان شكيباتر و پرتحمّل‌تر است( همان، ح ٥٩٤).

[٥]. امام على( ع):

أقَلُّ شي‌ءٍ الصِّدقُ و الأمانَةُ، أكثَرُ شي‌ءٍ الكذبُ و الخِيانَةُ؛ كمياب‌ترين چيزها راستى و امانتدارى است و بيشترين چيزها، دروغ و خيانت است( همان، ح ٣١٦٨ و ٣١٦٩).

[٦]. درآمدى بر روان‌شناسى تنظيم رفتار با رويكرد اسلامى، ص ٣٤٢.

[٧]. يادداشت، ج ٦، ص ٤٩٦.

[٨].

أَنَّهُ( ص) قَالَ: إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاقِ‌ ( بحار الأنوار، ج ٦٨، ص ٣٧٢).