اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٣٥٧ - اجتهاد و حكم شرعى

امام صادق (ع) فرمود:

لا! امّا انّك ان اصبت لم تؤجر و ان اخطات كذبت على‌الله (عزوجل).

نه! اگر به واقع برسى، اجرى ندارى و اگر اشتباه بكنى، بر خداوند دروغ بسته‌اى.[١]

كلينى و شيخ به اسناد خود از عبدالرحمان‌بن حجّاج نقل مى‌كنند: امام صادق (ع) در حلقه ربيعةالرأى،[٢] نشسته بود كه اعرابى‌اى آمد و از او درباره مسئله‌اى پرسشى كرد. ربيعه پاسخ داد. اعرابى گفت: آيا به گردن توست؟ ربيعه سكوت كرد و جواب نداد. اعرابى، مسئله را دوباره سؤال كرد و ربيعه همان جواب اوّل را داد. باز اعرابى گفت: آيا به گردن توست؟ باز ربيعه سكوت كرد. امام صادق (ع) فرمود:

هو فى عنقه ... أو لم يقل: و كل مفت ضامن؟[٣]

آرى، به گردن اوست ... چرا ربيعه نگفته است كه هر مفتى، ضامن است؟

به غير از اين دو روايت- كه استرآبادى ادّعاى تواتر آنها را كرده- حديثى نيز از اهل سنّت نقل كرده‌اند[٤]:

من اجتهد فاصاب فله اجران، و من اجتهد فاخطا، فله اجر.[٥]

كسى كه اجتهاد كند و به حق برسد براى او دو اجر است، و چنانچه خطا كند، اجر واحدى دارد.

اين، از اختراعات اهل سنّت است.[٦] اگر صحيح هم باشد، بر اجتهاد در متعلّقات احكام و تطبيق فروع بر اصولى كه از ائمّه (عليهم السلام) گرفته شده، حمل مى‌شود، و در خودِ احكام، جارى نمى‌شود.[٧] به‌علاوه، با احاديث صحيحه‌اى كه بعضى از

آنها ذكر شد، در تعارض است و اين احاديث، هم موافق قرآن و هم مخالف عامّه است كه اين،

[١]. الكافى، ج ١، ص ٥٦، ح ١١؛ وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ٢٤( صفات القاضى، باب ٦)، ح ٦.

[٢]. از فقهاى اهل سنّت و از شاگردان امام زين العابدين( ع) و امام باقر( ع).

[٣]. الكافى، ج ٧، ص ٤٠٩ باب« ان المفتى ضامن»، ح ٢؛ تهذيب الأحكام، ص ٢٢٣، ح ٥٣١؛ وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ١٦١، باب ٧، ح ٢.

[٤]. الفوائد المدنية، ص ١٥٨.

[٥]. سنن النسائى، ج ٨، ص ٢٢٤؛ صحيح مسلم، ج ٣، ص ١٠٨١، ح ١٧١٦.

[٦]. منية الممارسين( ميراث اسلامى ايران، ج ٤)، ص ٣٩٠.

[٧]. الاصول الأصلية، ص ١١٥.