اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٣٢٣ - پاسخ متكلمان به انتقادات اخباريان

اساس علوم دينيه هم، علم اصول دين است كه طلب‌كننده آن، بر محور و دور يقين مى‌گردد[١] و به گفته علّامه‌حلّى:

كمال انسان، به حصول معارف الهى و درك كمالات ربّانى است؛ زيرا انسان، به صفت علم، از حيواناتْ امتياز و بر جمادات، فضيلت پيدا مى‌كند و هيچ معلومى، اشرف از واجب‌الوجود نيست، و اين به علم كلام، تمام مى‌شود.[٢]

آن ادلّه‌اى كه اخباريان در نهى از كلام بيان كرده‌اند، ادلّه ظنّيه‌اى است كه افاده علم و يقين نمى‌كند. يعنى مناظره باطل و غيراحسن است؛ امّا ادّله قطعيه‌اى كه افاده علم و يقين مى‌كند، اشكالى در حجّيت آنها نيست؛ چرا كه حجّيت، قطع و يقين بديهى، بلكه ذاتى است و از آن جدا نمى‌شود. لذا قرآن كريم و نصوص صحيحه از منبع وحى، دلالت بر پيروى‌كردن از علم و قطع دارند.[٣]

مرحوم سيّدنعمة الله جزايرى- كه خود گرايش به اخباريگرى دارد-، براى جمع بين رواياتى كه به مناظره براى بيان حق و ارشاد جاهلان، و دفع شبه مخالفان، امر مى‌كنند، با رواياتى كه از مناظره و مخاصمه، نهى مى‌نمايند، چند وجه، ذكر مى‌كند:

١. مراد ازرواياتى كه نهى از كلام و خصومات مى‌كند، تفكّر در ذات خداوند و صفات او، يا مسئله قضاوقدر و جبر و اختيار و امثال اينهاست، چنانچه استاد ما- علّامه مجلسى- فرموده‌اند.[٤]

٢. كلامى نهى شده كه غرض از جدال و مناظره، صِرف اظهار فضل و فخر و كمال و يا تعصّب و تفوّق در گفتار بوده باشد.

٣. نهى از مناظره، متوجّه افرادى است كه تخصّص مناظره را ندارند كه چه بسا از دشمن، شكست مى‌خورند و بر دين، ضربه وارد مى‌شود، و در عوام مؤمنان، شك‌

[١]. كشف المراد فى شرح تجريد الإعتقاد، ص ٦.

[٢]. همان، ص ٢٣.

[٣]. إثبات الهداة، ج ١، ص ٦٢.

[٤]. بحارالأنوار، ج ٢، ص ١٢٧، ذيل حديث ٥.