اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٢٧٣ - دلايل عدم ملازمه

واجب نشده‌اند.[١] شيخ‌حسين كركى نيز همين ديدگاه را قبول دارد و مى‌گويد:

عقل به تنهايى و بدون تابيدن نور نقل، نمى‌تواند حكم شرعى را اثبات كند ... و حال عقل با نقل، همانند حال چراغ با روغن آن است كه چراغ، روشنايىِ خود را از روغن گرفته، و وقتى روغن آن كم شود، نورش نيز كم مى‌شود و وقتى روغن تمام شود، خاموش مى‌شود.[٢]

دلايل عدم ملازمه‌

كسانى كه ملازمه ميان حكم عقل و شرع را نمى‌پذيرند، سه دسته دليل اقامه كرده‌اند.

١. بر حسب ظاهر برخى از آيات و روايات،[٣] حكمت فرستاندن پيامبران، اتمام حجّت بر بندگان بوده است‌[٤] تا هركس هلاك مى‌شود و يا هدايت مى‌يابد، از روى حجّت بوده باشد.[٥] پس وجوب و تحريم، تنها از طريق پيامبران خدا اثبات مى‌شود و از اين روست كه خداوند براى بيان مصالح و مفاسد مردم، همواره حجّتى در زمين دارد و در هيچ زمانى، زمين خالى از امام معصوم نيست. پس اگر قبل از بعثت، عقل مى‌توانست حجّت خداوند را بر مردم تمام كند، خداوند رسولان را نمى‌فرستاد. همچنين، خداوند اعلام فرموده است كه قبل از فرستادن رسول، عذاب و مجازاتى در كار نيست؛[٦] و وقتى عذاب نبود، وجوب و حرمت شرعى هم نيست؛ و وقتى وجوب شرعى نبود، وجوب عقلى هم نداريم.[٧]

[١]. الفوائد المدنية، ص ١٦١؛ كتاب ماه دين، ش ٤٥- ٤٦، ص ٨٨.

[٢]. هداية الأبرار، ص ٢٥٢ و ١٩٤.

[٣]. براى نمونه: الكافى، ج ١، ص ١٧٨( باب أنّ الأرض لا تخلو من حجّةٍ)؛ علل الشرائع، ج ١، ص ١٢٠، باب ٩٩، ح ١؛ التوحيد، ص ٤٥، باب ٢، ح ٤؛ كمال الدين، ص ٥٠٨، ح ٣٧.

[٤]. رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ‌( سوره نساء، آيه ١٦٥). نيز ر. ك: سوره طه، آيه ١٣٤.

[٥]. لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى‌ مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ( سوره انفال، آيه ٤٢).

[٦]. مانند اين آيه: وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا( سوره اسراء، آيه ١٥).

[٧]. ر. ك: البحر المحيط، ج ١، ص ١٩٢؛ الإحكام فى اصول الأحكام، ج ١، ص ١٣١؛ تهذيب شرح الأسنوى على منهاج الوصول، ج ١، ص ٩٦؛ الاصول الأصلية، ص ١١٩؛ الوافية، ١٧٢؛ مجمع البيان، ج ٤، ص ٤٣٣؛ نور الثقلين، ج ٢، ص ١٦٠، ح ١٢١- ١٢٢؛ قوانين الاصول، ج ٢، ص ٦.