اخباريگرى، تاريخ و عقايد - بهشتى، ابراهيم - الصفحة ٢٥٠ - ديدگاه اخباريان

باورند كه ائمه (عليهم السلام)، عقل را يكى از منابع شناخت مى‌دانسته‌اند و از اين‌رو، بايد آن را يكى از مبادى چهارگانه استنباط شمرد.[١]

حتّى شيخ‌مفيد گفته است:

اگر حديثى مخالف حكم عقل باشد، آن را كنار مى‌گذاريم.[٢]

شاگردش سيّد مرتضى نيز مى‌گويد:

اگر موضوع جديدى پيش بيايد كه در كتاب و سنت قطعى، دليلى درباره آن نداشته باشيم، بايد به عقل مراجعه كنيم، و هرچه عقل حكم كرد، به آن عمل كنيم.[٣]

احاديث را بايد بر عقول عرضه كرد و اگر مخالف با عقل نبود، بايد بر كتاب خدا عرضه شود.[٤]

وى حتى پا را از اين نيز فراتر نهاده و گفته است:

ما هرامر مشتبهى را از آيات و غيرآيات، به عقول عرضه مى‌داريم؛ زيرا عقول، اصل و دليل است.[٥]

اخباريان با برداشت خاصى كه از اين مطالب دارند، منكر چنين جايگاهى براى عقل شده‌اند.

ديدگاه اخباريان‌

گذشت كه يكى از مهم‌ترين مبانىِ اخباريگرى، اصرار بر لزوم دستيابى به علم و يقين در احكام شرعى است. اخباريان بر همين اساس، دليل عقلى غيرقطعى را معتبر نمى‌دانند. پاسخ آنان به سؤال نخست، اين است كه هرحكمى كه مستند به‌

[١]. تصحيح الإعتقاد( سلسلة مؤلَّفات الشيخ المفيد، ج ٥)، ص ١٤٣؛ العدة فى اصول الفقه، ج ٢، ص ٧٤١؛ المعتبر فى شرح المختصر، ج ١، ص ٢٨ و ٣٢؛ الحق المبين فى رد الاخباريين، ص ٧- ٨؛ اسلام و مقتضيات زمان، ج ١، ص ٢٤٧ و ج ٢، ص ٣٧.

[٢]. تصحيح الإعتقاد( سلسلة مؤلَّفات الشيخ المفيد، ج ٥)، ص ١٤٩.

[٣]. جواب الموصليات الثالثة( رسائل الشريف المرتضى، ج ١)، ص ٢١٠.

[٤]. جوابات المسائل الطرابليسات( رسائل الشريف المرتضى، ج ١)، ص ٤١٠.

[٥]. رسالة فى الردّ على أصحاب العدد( رسائل الشريف المرتضى، ج ٢)، ص ٥٦.