صلح امام حسن (ع ): پرشکوه ترين نرمش قهرمانانه ي تاريخ - آل ياسين، الشيخ راضي - الصفحة ١٨٢ - عناصر سپاه

و التزامى نداشتند و اگر جز اين ميبود , بيشك سرگذشت اين قطعه از تاريخ به صورتى غير از آنچه اكنون هست نوشته مى شد

٣ - اگر امام حسن براى تصفيه ى سپاه خود به روش معمولى همه ى سران سپاه , به اعدام يا تبعيد يا تضعيف عناصر مخالف دست مى زد , در وضع ويژه ى او اينكار موجب تسريع در بليه و بدبختى مى شد و اختلاف و دو دستگى و شكاف , آشكار مى گشت و پرچم نافرمانى لااقل در ميان نيمى از سپاهيان بر افراشته مى شد بنابراين , اين اقدام حسن بدينمعنى بود كه قصد دارد بدست خود شعله ى عصيان و شورش را در قلب لشگر خود بر افروزد , يعنى جهاد مقدس را به يك جنگ داخلى خونين مبدل سازد و اينكار در آن وضع , نهايت آرزوى معاويه بود در حاليكه امام حسن با آگاهى ئى كه از وضع خود و شيطنت هاى معاويه داشت , از آن كمال اجتناب و پرهيز را مينمود

و پس از اين همه :

امام حسن در دوران كوتاه زمامداريش كه سراسر آن را بليه هاى گوناگون فرا گرفته بود , چندان فرصت و مجال نيافت كه به اصلاح اين گروههاى رنگارنگ و گرد آوردن آنان بر رأى و عقيدت واحد بپردازد اينكار در آن موقعيت از هيچكس ديگر نيز ساخته نبود , چه , اولا شايستگى اخلاقى چيزى نيست كه بتوان آنرا در دورانى كوتاه تزريق كرد , اين كار مستلزم تهذيب دينى و زدودن زنگ هاى روزگارى دراز مدت است , و ثانيا جريانهاى متضادى كه اين نسل را در معرض انواع جلوه هاى فريبنده ى مادى قرار داده بود , امكان اصلاح و وحدت دادن به هدفها را