يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذٰا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَ اذْكُرُوا اللّٰهَ كَثِيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ اين قول عبد اللّٰه عبّاس است و بيشتر مفسّران.

و در اخبار ما آمد كه:مستحبّ است كه عقب نماز سفر و نماز خوف كه با قصر مى‌بايد كردن،سى‌بار بگويد:

سبحان اللّٰه و الحمد للّٰه و لا اله الّا اللّٰه و اللّٰه اكبر ،تا جبران نقصان نماز باشد.

و قوله: قِيٰاماً وَ قُعُوداً ،جمع قائم و قاعد باشد،و نصب او بر حال باشد. وَ عَلىٰ جُنُوبِكُمْ ،جار و مجرورهم در محل نصب است بر حال،و التقدير:مضطجعين على جنوبكم،در اين احوال كه باشى [١]اگر ايستاده باشى [٢]و اگر نشسته،و اگر بر پهلو خفته.

آنگه چون ذكر نماز سفر و نماز خوف و حالات اعذار بگفت،بازنمود كه:

چون خوف زائل [٣]و سفر كناره شود، فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ ،چون ساكن شوى [٤]و جاى به شما آرام گيرد، فَأَقِيمُوا الصَّلاٰةَ نماز را اقامت كنى [٥]بتمام و كمال و حدود و اركان و شرايط خود،چنان كه نماز حضر و امن بود،بى‌قصرى و ايمايى [٦]به ركوع و سجود و قرائت.

إِنَّ الصَّلاٰةَ كٰانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتٰاباً مَوْقُوتاً ،عبد اللّٰه عبّاس و عطيّة العوفى و ابن زيد و سدّى و مجاهد گفتند:

فريضة مفروضة، نماز بر مؤمنان فريضۀ[٣٣٩-ر] مفروض است و هو المروىّ عن ابى جعفر و ابى عبد اللّٰه-عليهما السلام.و ديگران گفتند:فرضا واجبا،و معنى متقارب است،و بعضى دگر گفتند:فرضا منجّما، فريضۀ منجّم است نجم نجم،به وقت خود بيايد گزاردن [٧].اين قول عبد اللّٰه مسعود است و زيد بن أسلم و قتاده.و«موقوت»،مفعول باشد از وقت،يعنى فريضه است موقّت.

[١] .سوره انفال(٨)آيۀ ٤٥.

[٢] .تب،مر:باشيد.

[٣] .وز،تب،آج،لب+شود.

[٤] .اساس،مت:شدى،تب،مر:شويد،با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٥] .تب،مر:كنيد.

[٦] .آج،لب،مر:ايماى.

[٧] .اساس،مت،لب:گذاردن.