روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٨ - ترجمه
آن اعتقاد كه در حقّ عيسى مريم كردند.گفت:كافرند آنان كه گفتند خداى عيسى مريم است.
و لقد جواب قسمى مضمر است اعنى«لام»و قد براى تحقيق باشد و اختلاف اقوال در لفظ مسيح گفتيم و اين كه خداى تعالى از ايشان بازگفت كه ايشان كافر شدند [١]به اين گفتن.مراد آن است كه كافر شدند به [٢]اعتقاد الهيّت عيسى و آنكه او خداى است و مستحقّ عبادت است و آنكه روا داشتند كه محدثى مخلوق [٣]،خداى باشد و آنكه نعمتها كه خداى را بود بر ايشان اضافه با عيسى كردند و اين هر دو اعتقاد كفر باشد.آنگه حقتعالى بر سبيل محاجّه و حجّت انگيختن بر ايشان گفت:
يا محمّد بگو ايشان را كه كيست كه مالك است يعنى قادر است كه دفع كند از خداى تعالى آنچه او خواهد كه كند از هلاك و مكاره به عيسى مريم و مادرش و به هرچه در زمين هستند؟اگر او خواهد تا همه را هلاك برآرد هيچ مدفع و مانع نبود ايشان را از او وجه [٤]احتجاج از آيت آن است كه اگر عيسى خداى بودى چون خداى خواستى كه او را هلاك كند او هلاك از خود باز توانستى [٥]داشتن.چون معلوم است كه او از اين عاجز است و در اين باب از ميان شما و او فرقى نيست،ببايد دانستن كه او صلاحيّت الهيّت و استحقاق عبادت ندارد.
وَ لِلّٰهِ مُلْكُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَيْنَهُمٰا ،خداى راست ملك آسمانها و زمين و آنچه در ميان آن است و عيسى از آن جمله است و عيسى با ضافت با اين جمله از روى قياس چه باشد و با آنكه سماوات جمع است و ارض جنس است، بينهما گفت و بينهنّ نگفت براى آنكه بر طريقۀ دو جنس و دو نوع راند [٦]آن را يَخْلُقُ مٰا يَشٰاءُ ،بيافريند [٧]آنچه خواهد چنان كه خواهد.
و اين براى آن گفت كه اگر ايشان را تهمت و شبهت آن است [٨]كه من عيسى
[١] .لت:شوند.
[٢] .آج،لب+اين.
[٣] .مر:مخلوقى.
[٤] .اساس،وز،آج،لب،مر مت:از دو وجه،با توجه به تب و احتمال خطاب از او به از دو،تصحيح شد.
[٥] .وز:نتوانستى.
[٦] .آج،لب،مر:رانده.
[٧] .وز:بيافريد.
[٨] .مر:شبههاى است.