است،يعنى ثواب خداى تعالى و نفع آن بهتر باشد ايشان را از نفع دنيا،كه اين منقطع بود و آن دائم. و قوله:و اذا لآتيناهم،بيان كرديم كه:«اذا»جواب باشد و جزاء [١]عطف است على جواب«لو»،من قوله:«لكان خيرا لهم»،يعنى اگر آنچه گفتند و پند دادند ايشان را به آن بكردندى ايشان را به بودى،و پس ما ايشان را بدادمانى [٢]از نزديك ما مزدى عظيم،يعنى ثواب خداى و بيرون ازآن‌كه تخصيص داد ثواب را به آن‌كه از نزديك اوست تا به شرف و كرامت مختص باشد،چون قديم-جلّ جلاله-تولّاى آن كند [٣]به‌خودى‌خود،گفت:عظيم است،و چگونه عظيم نباشد آن‌كه تعظيم و تبجيل او با آن مقرون باشد!و به بقاى او بماند [٤]،حيات بلا موت و عزّ بلا ذلّ.

وَ لَهَدَيْنٰاهُمْ صِرٰاطاً مُسْتَقِيماً ،يعنى الطافى كنيم با ايشان كه به آن الطاف ثبات كنند و بر راه راست كه ره اسلام است بباشند و بمانند،نحو قوله تعالى: اِهْدِنَا الصِّرٰاطَ الْمُسْتَقِيمَ [٥]،و اين اولى‌تر است از آنچه ابو على گفت كه:مراد الأخذ بهم في طريق الجنّة،براى آن‌كه تكرار باشد.دگر آن‌كه چون در اوّل آيت بگفت كه:من ايشان را ثواب دهم و نعيم بهشت،در آخرت [٦]بر سبيل عطف چيزى گويد كه كم از آن باشد از هدايت و ره بهشت لايق نباشد.

قوله: وَ مَنْ يُطِعِ اللّٰهَ وَ الرَّسُولَ [٣٢٤-ر] فَأُولٰئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ، بعضى مفسّران گفتند:اين آيت در ثوبان آمد مولاى رسول-عليه السّلام-و او پيغامبر را سخت دوست داشتى [٧].روزى در آمد گونه [٨]بگشته و اثر حزن و كآبت [٩]بر روى او ظاهر،رسول-عليه السّلام-او را گفت:تو را چه بوده است؟گفت:يا رسول‌اللّٰه!مرا هيچ رنج نبود الّا ياسۀ [١٠]ديدار تو،آنگه انديشه كردم كه فرداى قيامت حال من از هر دو [١١]بيرون نبود:يا اهل بهشت باشم،[يا اهل دوزخ،و هرگز روى تو نبينم.و اگر از

[١] .مر+اين جا.

[٢] .آج،لب:بدادمى.

[٣] .آج،لب:آن كرد.

[٤] .آج،لب+و.

[٥] .سورۀ فاتحة الكتاب(١)آيۀ ٦.

[٦] .تب،آج،لب:در آخر آيت،مر:لايق نباشد در آخر آيت.

[٧] .وز،تب،آج،لب+و از او صبر نداشتى،مر+و بى او صبر نداشتى.

[٨] .مر+او.

[٩] .مر:اندوه.

[١٠] .مر:الا ناديدن.

[١١] .وز،تب،آج،لب،مر:از دو.