و شافعى را دو قول است در او،چون كسى كسى را بكشد و يكى او را به دست گيرد و رها نكند كه برود و ديگرى راه نگاه دارد بر قاتل قود باشد و ممسك را بازدارند تا بميرد و آن را كه ره يابد و نگهبانى كند ديدهاى بكنند او را،و شافعى گفت اگر به مزاحش [١]نگاه دارد بر او هيچ نيست و اگر براى قتل و ضربش نگاه دارد بر او تعزير بود و اين مذهب ابو حنيفه است و اهل عراق.

و مالك گفت اگر قصد كند هر دو را ببايد كشتن و اگر به بازى كند بر او هيچ نيست و ابو حنيفه گفت ناظر را كه راه يابد نيز ببايد كشتن و ممسك را نبايد كشتن دون ناظر.

قوله تعالى: وَ الْعَيْنَ بِالْعَيْنِ ،كسايى خواند و العين بالعين به رفع عطفا على الموضع و همچنين در اخواتش [٢]وَ الْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَ الْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَ السِّنَّ بِالسِّنِّ .و روايت كرده‌اند كه رسول-عليه السّلام-اين قرائت خواند و نافع خواند الاذن به تسكين ذال و نافع و عاصم و حمزه و خلف و يعقوب [٣]وَ الْجُرُوحَ به نصب و باقى قرّاء به رفع خواندند.

حق‌تعالى:در اين آيت بيان قصاص فرمود [٤]نفس به بدل نفس و چشم به بدل چشم و بينى به بينى و گوش به گوش و دندان به دندان و جراحتها را قصاص يعنى اگر كسى نفسى تلف كند به شرط [٥]مشروعه به قصاص نفس او تلف كنند و همچنين چشم كسى تباه كند چشمش تباه كنند و اگر بينى كسى ببرد بينيش ببرند و اگر گوشش برد [٦]گوشش بازبرند و اگر دندانش بشكند [٧]دندانش بشكنند [٨]و اگر جراحتى بر او كند مثل آن جراحت بر او كنند به قصاص.

و«با»در اين الفاظ فى قوله بالنفس و بالعين و غيرهما تعلّق دارد به فعلى محذوف و تقدير آن است كه مقادة بالنّفس و مقصّة [٩]بها او تقاد و تقتصّ.اگر كسى

[١] .لب:مزاجش.

[٢] .وز:اخوانش.

[٣] .آج.لب،لت+همه برآنند،مر+ برآنند.

[٤] .وز،آج،لب،مر،لت+گفت.

[٥] .وز،آج،لب،مر،لت:شرايط.

[٦] .وز،آج،لب،مر،لت:ببرد.

[٧] .مر،لت:بشكنند.

[٨] .وز:بشكند.

[٩] .وز،آج،لب،مر،لت:مقتصة.