كأنّ متنيه من النفىّ مواقع الطّير على الصّفىّ
ذٰلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ ،اشارت است به آنچه رفت از قتل و صلب و قطع و نفى، گفت آن ايشان را خزى است در دنيا يعنى نكالى و وبالى يقال خزيت الرّجل اخزيه خزيا فهو مخزىّ اذا نكّلت [٣]به.و خزى نكال باشد و در جاى عقوبت به كار دارند و خزى يخزى خزاية اذا استحيا و خزوته اخزوه خزوا اذا سسته قال لبيد:

و اخزها بالبرّ للّٰه الاجل
وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذٰابٌ عَظِيمٌ [٤] ،و در آيت دليل است بر بطلان قول آن‌كس كه گفت حدود كفّارت گناه باشد براى آن‌كه خداى تعالى در اين آيت جمع كرد بر اين محاربان حدود مختلف و عذاب قيامت.

آنگه استثنا كرد از آن جمله تايبان را به شرط آن‌كه توبه آنگه كنند كه در چنگال امام گرفتار نشده باشند و محلّ الّذين نصب است بر استثنا،و زجّاج گفت روا بود كه محلّ او رفع بود بر ابتدا و خبر او فاعلموا و اگر توبه آنگه كند [٥]كه در قبضه امام حاصل شود و گواهان بر او گواهى دهند عقوبت از او برنخيزد اعني حدّ دنيا و اگر خداى از او صدق داند توبه او قبول كند آنگه خلاف كردند در آن‌كه آن را كه حد از او به توبه بيفكنند مشرك باشد يا مسلمان.

حسن بصرى و قتاده و مجاهد گفتند آيت مخصوص است به مشركان دون مسلمانان،چه آن‌كس كه اين معانى در حال كفر و شرك بكند آنگه اسلام آرد و هو

[١] .اساس و ديگر نسخه بدلها تنفى،با توجّه به فحواى كلام و ضبط مأخذ خبرى تصحيح شد.

[٢] .وز،تب،آج،لب،مر،لت+از.

[٣] .اساس،مت:نكلت له،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٤] .وز،تب،آج،لب،مر،لت+و ايشان را در آخرت عذابى باشد عظيم.

[٥] .مر:كنند.