روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٠٤ - ترجمه
تا [١]خداى تعالى گفت: قٰالُوا إِنّٰا نَصٰارىٰ ،براى آنكه در همه ملّتى مرغلان [٢]و منافقان مىباشند. أَخَذْنٰا مِيثٰاقَهُمْ ،هم آن عهد و پيمان بستديم از ايشان كه از جهودان ستده بوديم.ايشان نيز همان معامله كردند كه جهودان كردند از نقض عهد و نسيان و ترك حظ و بهرۀ خود از خير و ايمان به محمّد-صلّى اللّٰه عليه و آله- فَأَغْرَيْنٰا بَيْنَهُمُ الْعَدٰاوَةَ وَ الْبَغْضٰاءَ إِلىٰ يَوْمِ الْقِيٰامَةِ ،لا جرم از ميان ايشان عداوت و دشمنى برانگيختيم و در ايشان بستيم و آويختيم [٣]تا به روز قيامت.من قولهم غريت بكذا و اغراني فلان به.و اصله من الغرا،اصل او از سريشم باشد [٤]كه به او چيزى بر هم پيوندند.[و مصدر] [٥]غريت غرى و غراء ممدود و مقصور آمده است.قال الشّاعر:
اذا قيل مهلا قالت العين بالبكاء
غراء و مدّتها حوافل تنهلّ [٦]
خلاف كردند در آنكه ضمير«بينهم»راجع با كيست،بعضى گفتند [٣٧٦-ر]راجع است با جهودان و ترسايان [٧]يعنى ما ميان جهودان و ترسايان دشمنى انگيختيم،و بعضى دگر گفتند ميان ترسايان يعنى فرق ايشان كه از ميان فرق ايشان خلاف و منازعت و دشمنى است از ملكانيان و نسطوريان [٨]و يعقوبيان.
و سبب اضافت آن با خداى تعالى از چند وجه بود:يكى از جمله [٩]خذلان چنان كه گفتيم.دگر از جهت امر او به معادت ايشان كه ايشان اهل باطلاند و معادات ايشان واجب است بر همه مكلّفان دگر به ادلّه كه نصب كرد بر بطلان مذاهب و مقالات ايشان،چون فرقتى مطّلع شوند بر فساد قول آن فرقت به آن دليلها آن
[١] .وز،لت:با.
[٢] .اساس،وز،مت:مرغل،با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٣] .آج،لب،لت:برانگيختم و در ايشان بستم و آويختم.
[٤] .مر:من غرا كه سريشم باشد.
[٥] .اساس و مت:ندارد،از وز افزوده شد.
[٦] .كذا ضبط بيت در همۀ نسخهها،در لسان العرب(مادّۀ غرا)بيت زير به كثير نسبت يافته است: اذا قلت: أسلو،غارت العين بالبكا غراء،و مدّتها مدامع حفل
[٧] .تب:ترسان.
[٨] .اساس،وز،تب،لت،مت:فسطوريان،آج،لب،مر:قسطوريان،با توجه به ضبط كلمه در تفسير تبيان و ديگر منابع تصحيح شد.
[٩] .كذا در اساس،وز،مت،تب،آج،لب،لت:جهت،مر:آنكه از جهت.