روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٠٦ - ترجمه

و بعضى دگر گفتند مراد به روح رحمت است،يعنى و رحمة منه.بعضى دگر گفتند كه [١]خداى تعالى او را بيافريد نه از آب بل [٢]از باد،و زنده آفريد.او [٣]نطفه نبود و آنگه علقه و آنگه مضغه و آنگه عظام.بل خداى تعالى او را خلقى تمام بيافريد [٤]از اوّل با روح.

و بعضى دگر گفتند براى آن روح خواند او را كه خداى تعالى بر دست او احياء موتى كردى پس دست و دم او به آنچه رسيدى بر اين وجه زنده شدى و التّقدير:

و كلمته و كلمة اللّٰه و روحه.و رفع هر دو بر خبر مبتداى محذوف باشد.

و گفته‌اند روح اين جا جبرئيل است و او معطوف است بر ضمير [٥]نام [٦]خداى تعالى،يعنى القاها اللّٰه الى مريم و جبرئيل منه اى من امره و قبله.

فَآمِنُوا بِاللّٰهِ وَ رُسُلِهِ ،امر است از خداى تعالى به ايمان به خداى تعالى و پيغامبرانش جملۀ مكلّفان را. وَ لاٰ تَقُولُوا ثَلاٰثَةٌ ،نهى است ترسايان را و جز ايشان را ازآن‌كه با خداى انباز [٧]گيرند.گفت:سه مگويى چنان كه بعضى ترسايان گفتند اله واحد و ثلاثة اقانيم،يك خداى و سه اقنوم:اقنوم اب و اقنوم ابن و اقنوم روح القدس.

آنگه گفتند سه بودند متّحد شدند.يكى شدند و اين نامعقول باشد كه سه ذات يكى شود.و رفع«ثلاثة»بر خبر مبتداى محذوف باشد،اى و لا تقولوا هو ثلاثة.و مثله قوله: سَيَقُولُونَ ثَلاٰثَةٌ ،اى هم ثلاثة. اِنْتَهُوا خَيْراً لَكُمْ ،بازايستى [٨]از اين و امثال اين كه شما را بهتر باشد [٩].وجه نصب او در آيت مقدّم بگفتيم.

إِنَّمَا اللّٰهُ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ ،بر حقيقت خداى يكى است [١٠].و إِنَّمَا براى اثبات چيز باشد و نفى ما سواه،و معنى آن است كه: لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ ،و بيان كرديم كه اله معبود باشد