ندهى [١]و تعلّل كنى [٢]به آن‌كه ميراث به آن‌كس رسد كه تيغ زند و حمايت كند زنان را و اطفال را و اموال [٣]نگاه دارد،خداى تعالى فتوا خلاف اين مى‌كند و مى‌گويد:

ايشان را نيز حقّى و نصيبى هست كه مفروض است ايشان را،به حسب مصلحت شرع به ايشان رسد و نيز اطفال را،و اين فتوا كه اين جا كرد مجمل است حواله كرد بقوله: وَ مٰا يُتْلىٰ عَلَيْكُمْ ،در تفصيل آن و مراد اوّل و آخر اين سورت آياتى كه در او ذكر مواريث است و بيان مقدار أنصباء [٤]ايشان،«و ما يتلى عليكم»مبتداى است محذوف الخبر،يعنى و ما يتلى عليكم فى الكتاب مشروح مفصّل مفتى به. فِي يَتٰامَى النِّسٰاءِ اللاّٰتِي لاٰ تُؤْتُونَهُنَّ ،أى لا تعطونهنّ. مٰا كُتِبَ لَهُنَّ ،أى ما فرض لهنّ و اوجب در باب آن دختركانى يتيم كه در حجر شما باشند و شما آن نصيب كه ايشان را مقدّر و مفروض كرده‌اند نمى‌دهى [٥]. وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ،و رغبت مى‌كنى [٦]از نكاح ايشان براى طمع در مال ايشان.و آيت محتمل است هر دو معنى را و مفسّران هر دو قول گفته‌اند،و اين احتمال در آيت براى آن است كه آن حرف كه با رغبت مستعمل بود من لفظة«في»أو«عن»در آيت مذكور نيست،و بيان كرديم كه رغب فيه ضدّ رغب عنه باشد.رغب فيه آن باشد كه خواهد و رغب عنه آن باشد كه نخواهد.

و قوله: وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدٰانِ ،بلا خلاف محلّ او جرّ است عطفا على قوله:فيهن و التقدير:فيهن و فى المستضعفين من الولدان،أى من الصّبيان جمع ولد،و اگر گويند:عطف مظهر بر مضمر نباشد اولى‌تر بود. وَ أَنْ تَقُومُوا ،محلّ«أن» مع الفعل جرّ است عطفا على«فيهن»و«فى اليتامى»،و [٧]في ان تقوموا لليتامى بالقسط،و در آن‌كه در حقّ يتيمان قيام كنى [٨]به قسط و عدل و راستى،نظيره قوله: وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلاّٰ تُقْسِطُوا فِي الْيَتٰامىٰ [٩]-الآية.حق‌تعالى در اوّل و آخر اين آيت تحريض كرد [١٠]مكلّفان را بر مراعات حقوق يتيمان و آن حقّ ايشان بازنگيرند،آنگهى گفت:

[١] .مر،لت:ندهيد.

[٢] .مر،لت:كنيد.

[٣] .مر+را.

[٤] .آج:نصباء.

[٥] .مر:نمى‌دهيد.

[٦] .مر:مى‌كنيد.

[٧] .كذا:در اساس و همۀ نسخه بدلها،چاپ شعرانى(٢٦/٤):و التّقدير:

[٨] .تب:كنيد.

[٩] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ٣.

[١٠] .لب،مر:تحريص كرد.