پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٧ - تفسير آيات

اكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ اتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتى وَ رَضيتُ لَكُمُ الاسْلامَ ديناً. [١]

مى‌دانيم كه‌ «دين» به معنى واقعى آن شامل تمام شئون زندگى بشر مى‌شود، و با توجّه به اينكه اسلام خاتم اديان است و تا پايان جهان بر قرار خواهد بود، مفهوم آيه اين است كه تمام آنچه مورد نياز انسان ها از نظر قوانين تا پايان جهان است در اسلام پيش بينى شده، و بنابراين زمينه‌اى براى قانون گذارى ديگرى باقى نمى‌ماند.

البته بخشى از اين قوانين خاص و جزيى، و بخشى عام و كلّى است؛ وظيفه علماى دين و قانون گذاران اسلامى آن است كه آن كليّات را بر مصاديق آن تطبيق كنند و مقرّرات مورد نياز را از آنها استنباط و استخراج نمايند.

در روايات اسلامى نيز كراراً براين معنى تأكيد شده است و على عليه السلام در نكوهش كسانى كه به خود اجازه قانون گذارى را در محيط اسلامى مى‌دادند، و آن را اجتهاد مى‌ناميدند، سخنان آموزنده مشروحى دارد كه بخشى از آن چنين است: «امْ انْزَلَ اللَّهُ سُبْحانَهُ ديناً ناقِصاً فَاسْتعانَ بِهِمْ عَلى اتْمامِهِ امْ كانُوا شُرَكاءَ لَهُ فَلَهُمْ انْ يَقُولُوا و عَلَيْهِ انْ يَرْضَى»: «آيا خداوند دين ناقصى نازل كرده و از آنها براى تكميل آن كمك خواسته؟ يا آنها شريك خدايند كه حقّ دارند بگويند- وقانون گذارى كنند- و بر خدا لازم است كه رضايت دهد و بپذيريد؟» [٢] روايات متعددى كه مى‌گويد: «آنچه مورد نياز امّت اسلامى تا روز قيامت بوده است در قوانين اسلامى پيش بينى شده، حتّى ديه وارد كردن يك خراش بر بدن ديگرى، و اينكه بايد اين احكام را از اهلش گرفت» نيز به خوبى نشان مى‌دهد كه در اسلام قانون گذارى مخصوص خدااست، و جايى براى قانون گذارى ديگران باقى نيست؛ بنابراين آنچه در مجالس قانون گذارى اسلامى انجام مى‌شود همان تطبيق اصول كلّى قوانين اسلام بر مصاديق و موارد آن است.

در حديثى از امام باقر عليه السلام مى‌خوانيم كه فرمود: «انَّ اللَّهَ تَبارَكَ وَ تَعالى لَم يَدَعْ شَيْئاً

[١]. سوره مائده، آيه ٣ ..

[٢]. نهج البلاغه، خطبه ١٨ ..