پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٢ - تفسير آيات

آيه سوّم، چهارم و پنجم، از كسانى سخن مى‌گويد كه به احكامى كه خدا نازل كرده حكم نمى‌كنند، و براى آن اهميّتى قائل نيستند، يا به تعبير ديگر به سراغ احكامى غير از احكام خدا مى‌روند، در يك آيه آنها را كافر و در آيه ديگر ظالم و در آيه سوّم فاسق شمرده است: وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما انْزَلَ اللَّهُ فَاولئِكَ هُمُ الْكافِرُونَ ... فَاولئِكَ هُمُ الظّالِمُونَ ... فَاولئِكَ الفاسِقُونَ‌. [١]

آنها كافراند به اين دليل كه يكى از شاخه‌هاى توحيد افعالى يعنى توحيد حاكميّت اللَّه را به فراموشى سپرده‌اند، اين شاخه از توحيد مى‌گويد: «غير او نه حقّ حكم و فرمان دارد و نه حقّ حكومت، و نه داورى، و مسلّماً هر كس از اين اصل منحرف شود، به نوعى از شرك گرفتار شده است».

آن‌ها ظالم هستند به دليل اينكه به خود و ديگران ستم مى‌كنند و احكامى كه مايه سعادت آنها و سبب پيشرفت جامعه است، كنار زده و به احكام كم ارزش يا بى‌ارزشى كه فقط مصالح محدودى را در نظر گرفته روى مى‌آورند.

آن‌ها فاسق هستند به خاطر اينكه از مرز بندگى و عبوديّت خارج شده‌اند؛ زيرا مى‌دانيم معنى فسق خارج شدن از وظيفه و فرمان است.

اين سه تعبير مختلف (كافر و ظالم و فاسق) در اين سه آيه بسيار حساب شده است و ممكن است اشاره به سه بعد قانون الهى باشد زيرا «قانون» از يك سو به قانون گذار (خداوند) منتهى مى‌شود كه مخالفتش كفر است؛ و از سوى ديگر به بندگان خدا منتهى مى‌شود كه مخالفتش ظلم است؛ و از سوى سوّم، به شخص حاكم و قاضى منتهى مى‌شود كه حكمش (در آنجا كه بر خلاف حكم خدااست) فسق است.

ششمين آيه به پيامبر صلى الله عليه و آله دستور مى‌دهد كه در ميان آنها به آنچه خداوند نازل كرده است حكم كند و از هوى و هوس آنها پيروى نكند و بر حذر باشد كه او را از پاره‌اى از احكامى كه خداوند بر او نازل كرده است، نفريبند و منحرف نسازند وَ انِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما

[١]. سوره مائده، آيات ٤٤، ٤٥ و ٤٧ ..