پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٣ - تفسير آيات

انْزَلَ اللَّهُ وَ لا تَتَّبِعْ اهْوائَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ انْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ ما انْزَلَ اللَّهُ الَيْكَ‌. [١]

مقابله ميان‌ «حكم به ما انزل اللَّه» و «پيروى از هوى و هوس»، نشان مى‌دهد كه آن كس كه از حكم خدا روى برتابد، در درّه هولناك هوى و هوس سقوط مى‌كند، و تصريح به اينكه بر حذر باشد و از اينكه تو را فريب دهند تأكيدى است مجدّد بر پيروى از احكام الهى و ايستادگى در برابر وسوسه‌ها و به رسميّت نشناختن غير آن. بدون شك پيامبر صلى الله عليه و آله به خاطر مقام عصمت هرگز فريب آنان را نمى‌خورد ولى تعبير فوق درسى است براى ساير مردم كه متوجه نيرنگ هاى دشمنان براى منحرف ساختن مؤمنان از احكام الهى بوده باشند.

با توجّه به شأن نزولى كه مفسّران براى اين آيه ذكر كرده‌اند آيه فوق در مورد قضاوت و داورى در اختلافات و منازعات است، و كلمه‌ «بينهم» (در ميان آنها) نيز حكايت از اين معنى مى‌كند، ولى مسلّم است كه داورى بايد مستند به حكم و قاونى باشد، و مفهوم آيه اين است كه مستند داورى فقط بايد «ما انْزَلَ اللَّهُ» يعنى احكامى كه خدا نازل كرده است باشد.

آيه بعد كه در قرآن درست بعد از آيه فوق قرار گرفته، مى‌فرمايد: «آيا آنها حكم جاهليّت را (از تو) مى‌خواهند؟ چه كسى براى آنها كه يقين (به مبدأ و معاد و نبوت تو) دارند بهتر از خدا حكم مى‌كند»؟! افَحُكْمَ الجاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ وَ مَنْ احْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْماً لِقَوْمٍ يُوْقِنُونَ‌. [٢]

در اينجا احكام غير الهى را احكام جاهليّت شمرده است! احكامى كه از جهل و نادانى، و گاه از هوى و هوس هاى ناشى از جهل سرچشمه مى‌گيرد، و اگر درست بينديشيم اين معنى اختصاص به عصر پيامبر صلى الله عليه و آله و قيام او در زمان جاهليّت عرب ندارد، بلكه هر حكم غير الهى- چنانكه قبلًا هم اشارده شد- نمى‌تواند آميخته به جهل نباشد؛ زيرا به يقين علم انسان محدود است؛ نه شناخت كاملى از تمام ويژگى ها و زواياى وجود خويش دارد، و نه آگاهى كامل نسبت به اسرار موجودات و حوادث گذشته و حال و آينده كه در مصالح و

[١]. سوره مائده، آيه ٤٩ ..

[٢]. سوره مائده، آيه ٥٠ ..