در آيه ٥٤ سوره‌ «نساء» نيز اشاره روشنى به حكومت الهى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و آل محمّد كرده، مى‌فرمايد: امْ يَحْسُدونَ النّاسَ عَلى ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنا آلَ ابْراهيمَ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ وَ آتَيْناهُمْ مُلْكاً عَظيماً: «يا اين كه نسبت به مردم (پيامبر اسلام و خاندانش)، بر آن چه خدا از فضلش به آنان بخشيده، حسد مى‌ورزند؟! مابه خاندان ابراهيم، (كه يهود از آن‌ها هستند نيز،) كتاب و حكمت داديم؛ وحكومت عظيمى در اختيار آن‌ها (پيامبران بنى اسرائيل) قرارداديم.» اين بود نمونه هايى از انواع حكومت در قرآن ميد. اكنون به نقد و بررسى هر يك از اين حكومت هاى سه گانه بپردازيم:

نقد و بررسى انواع حكومت‌

مفاسد حكومت هاى ديكتاتورى و استبدادى بر كسى پوشيده نيست؛ و بيشترين خسارت ها از اين ناحيه دامنگير جامعه بشريت درطول تاريخ شده است. قتل بى گناهان، انواع شكنجه‌ها، جنگهاى بى دليل و مخرّب، غارت سرمايه‌ها، به استضعاف كشاندن محرومان، انواع تبعيض‌ها و بى عدالتى‌ها، صرف كردن سرمايه‌هاى اجتماع در راه عياشى‌ها و هوسرانى‌ها، از آثار نكبت بار حكومت هاى خودكامه و استبدادى است؛ و قرآن مجيد در يك آيه حق مطلب را ادا كرده و مى‌فرمايد: انَّ الُمْلوكَ اذا دَخَلُوا قَرْيَةً افْسَدُوها وَ جَعَلُوا اعِزَّةَ اهْلِها اذِلَّةً وَ كَذلِكَ يَفْعَلُونَ‌:

«پادشاهان (خودكامه) هنگامى كه وارد منطقه آبادى شوند آن را به فساد و تباهى مى‌كشند، و عزيزان آن جا را ذليل مى‌كنند؛ (آرى) روش آنان همواره اين گونه است»!

تفاوتى نمى‌كند كه استبداد، فردى باشد يا گروهى، بلكه آثار سوء استبداد گروهى گاه بيشتر است، و روشن ترين نمونه آن، استبداد حزب كمونيسيم درروسيه شوروى بود كه فجايع عظيم و بى مانندى كه تاريخ مثل آن را سراغ نداشت به بار آورد.

حكومت هاى استبدادى كه در لباس حكومت هاى مردمى و دموكراسى است، نيز زيانش كمتر از حكومت هاى استبدادى آشكار و بى پرده نيست؛ بلكه در بسيارى از جهات، بدتر و خطرناك تر است؛ زيرا مردم هميشه در برابر ديكتاتورى‌هاى خود كامه حساس هستند و در انتظار فرصت اند تا قيام كنند و طومار زندگانى كثيف آنها را در هم بپيچند؛