پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣٣ - تشكيلات حسبه و محتسب در حكومت اسلامى

منكر مى‌كنند بگويد به شما چه مربوط است؟! چون پاسخش اين است؛ كه به همه ما مربوط است زيرا سرنوشت ما به يكديگر پيوسته است.

آيا در برابر هجوم بيمارى هاى واگيردار، هنگامى كه دولت مأموران خود را براى زدن واكسن بسيج مى‌كند كسى حق دارد بگويد: به شما چه مربوط است؟ من بيمار مى‌شوم و جان من به خطر مى‌افتد؛ بگذاريد بيفتد؛ چرا در زندگى شخصى من دخالت مى‌كنيد؟

همه به او جواب مى‌دهند سلامت تو از سلامت ديگران جدا نيست، و بيمارى تو سبب بيمارى ديگران مى‌شود، و به همين دليل به ما مربوط است؛ و به همه مربوط است، بنابراين بايد قبول كرد انجام اين دو وظيفه از آثار زندگى گروهى انسان ها و از حقوق و واجبات اجتماعى محسوب مى‌شود.

اين بود فشرده‌اى از برنامه امر به معروف و نهى از منكر و نقش آن در پيشرفت اهداف حكومت اسلامى.

تشكيلات حسبه و محتسب در حكومت اسلامى‌

اين بحث به بحث امر به معروف و نهى از منكر كاملًا مربوط است و در واقع شاخه‌اى از آن محسوب مى‌شود؛ زيرا همان گونه كه اشاره كرديم امر به معروف دو شاخه دارد، شاخه عمومى، كه همه مردم را در بر مى‌گيرد و شاخه خصوصى، كه مخصوص حكومت است؛ در اين مرحله ممكن است شدّت عمل لازم باشد و اين كار توده مردم نيست، بلكه مأموران كارآزموده حكومت بايد اين وظيفه را بر عهده بگيرند، و اين اساس‌ «حسبه» را تشكيل مى‌دهد. [١] توضيح اينكه: «حسبه» در لغت اسم مصدر از مادّه‌ «احتساب» است، و چنانكه ارباب لغت گفته‌اند به معنى تسليم و صبر در برابر مشكلات براى طلب اجر الهى است و همچنين كوشش در انجام اعمال خير براى تحصيل ثواب است، و از آنجا كه اين بخش از امر به‌

[١]. التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، جلد ٢، ماده حسب ..