پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣ - اهداف حكومت اسلامى

خَليفَةً فِى الارضِ فَاحْكُمُ بَيْنَ النّاسِ بِالْحَقِّ»:

«اى داود! ما تو را خليفه در روى زمين قرار داديم، پس در ميان مردم به حق حكومت و داورى كن».

در اين آيه به روشنى نتيجه خلافت و حكومت در زمين را احقاق حقوق‌ مى‌شمرد، و به تعبير ديگر جلوگيرى از هر گونه تجاوز و تعدى و گرفتن حق ضعيفان و محرومان از زورمندان و اقويا.

بديهى است اين تنها هدف حكومت داود يا پيامبران بنى اسرائيل نبود، اين يكى از اهداف مهم هر گونه حكومت الهى در هر زمان و هر مكان است.

درست است كه حكم كردن در بسيارى از آيات قرآن به معنى قضاوت و داورى آمده، اما با توجه به اينكه در آغاز آيه سخن از خلافت در روى زمين است روشن مى‌شود كه هر گونه حاكميت به عدل در مفهوم جامع آيه درج است. از اين گذشته قضاوت نيز يكى از شئون حكومت است. شبيه همين معنى در آيه ٥٨ سوره نساء آمده است، آنجا كه مى‌فرمايد: «انَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ انْ تُؤَدّوا الاماناتِ الى اهْلِها وَ اذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النّاسِ انْ تَحْكُمْوا بِالْعَدْلِ»: «خداوند به شما فرمان مى‌دهد كه امانتها را به صاحبانش برساند و هنگامى كه در ميان مردم داورى و حكومت مى‌كنيد به عدالت حكومت كنيد».

در روايات متعددى كه در فسير اين آيه نازل شده است با صراحت آمده كه منظور از اين امانت همان مقام ولايت است كه هر امامى به امم بعد از خود مى‌سپارد هر چند در ساير امانات نيز جارى مى‌شود [١] به خصوص اينكه در بعضى از اين روايات آمده است كه مخاطب در آيه، حكّام (و امرا) هستند [٢] و اين نشان مى‌دهد كه حكومت به عدل در آيه فوق تنها به معنى داورى و قضاوت نيست، بلكه هر گونه حاكميت عادلانه را شامل مى‌شود.

٤- اصولًا تمام آيات و رواياتى كه هدف بعثت انبياء را به عنوان تعليم و تربيت و تزكيه نفوس و اقامه قسط در ميان مردم و رفع لال و شكستن زنجيرهاى اسارت ذكر مى‌كند، در

[١]. نورالثقلين، جلد ١، صلحه ٤٩٥ و ٤٩٦- تفسير عيّاشى، جلد ١، صفحه ٢٤٩- بحار الانوار، جلد ٢٣، صفحه ٢٧٤ به بعد ..

[٢]. تفسير برهان، جلد ١، صفحه ٣٨٠ (انه خطاب بها الحكام) ..