پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٦ - روح جهاد دفاع است؛ نه تهاجم

مجاهدانى كه در راه خدا با مال و جان خود جهاد كردند، يكسان نيستند! خداوند، مجاهدانى را كه با مال و جان خود جهاد نمودند بر قاعدان (ترك كنندگان جهاد) برترى مهمّى بخشيده، و به هر يك از اين دو گروه (به نسبت اعمال نيك شان خداوند وعده پاداش نيك داده، و مجاهدان را بر قاعدان با پاداش عظيمى برترى بخشيده است.»

تفسير و جمع بندى‌

روح جهاد دفاع است؛ نه تهاجم‌

در نخستين ايه از آيه مورد بحث كه به عقيده جمعى از مفسّران‌ «نخستين آيه جهاد است،» پرده از روى يكى از مهمّ ترين فلسفه‌هاى جهاد برداشته و به مسلمانان كه از سوى دشمنان لجوج و بى رحم تحت فشار واقع شده بودند؛ اجازه قيام مسلّحانه و جهاد را مى‌دهد، ومى‌فرمايد: «به كسانى كه جنگ بر آنان تحميل شده اجازه جهاد داده شده است، به خاطر اينكه مورد ستم قرار گرفته‌اند، و خداوند بر يارى آنها توانايى دارد»: اذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتِلُونَ بِانَّهُمْ ظُلِمُوا وَ انَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقدير [١].

در اينجا هم اجازه جهاد داده شده، و هم وعده پيروزى از سوى خداوند، و دليل آن هم اين ذكر شده كه دشمن جنگ را ظالمانه شروع كرده، و در برابر دشمن سكوت غلط است، چرا كه مايه جرأت و جسارت مخالفان و ضعف و نوميدى دوستان است.

مرحوم طبرسى در مجمع البيان مى‌گويد: «مشركان عرب پيوسته مسلمانان را آزار مى‌دادند، و هميشه افرادى مجروح و مضروب نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌آمدند، و از دست آنها شكايت مى‌كردند، و رسول خدا صلى الله عليه و آله به آنها مى‌فرمود:" شكيبايى پيشه كنيد كه من (هنوز) مأمور به جنگ نيستم، تا زمانى كه هجرت كرد، آنگاه اين آيه نازل شد، و اوّلين آيه‌اى است‌

[١]. سوره حج، آيه ٣٩ ..