حقّ ضعيفان را از زورمندان با صراحت نگيرد هرگز پاك و پاكيزه نمى‌شود"». [١] تجربه نيز نشان داده ارتباط هاى غير مستقيم با مردم غالباً سبب گمراهى زمامداران و عدم آگاهى كامل آنها از اوضاع محيط و مخصوصاً عدم دسترسى ضعيفان به حق خود مى‌شود. به علاوه ارتباط هاى مستقيم پيوند محبّت و صميميت را در ميان حاكمان و توده‌هاى مردم را روز به روز محكم تر مى‌نمايد.

***

١٠- توجّه دقيق به حال محرومان‌

نكته مهمّ ديگر كه آن را به عنوان نكته پايانى بحث فرهنگ حاكم بر نظام اجرائى حكومت اسلامى مطرح مى‌كنيم- هر چند مطالب ناگفته در اين زمينه باز هم بسيار است-، اهميّت فوق العاده‌اى است كه در فرهنگ حكومت اسلامى به‌ «قشرهاى محروم جامعه» داده شده است.

در همان فرمان مالك اشتر، هنگامى كه على عليه السلام به اين بحث مى‌رسد لحن و آهنگ و سخن او به كلّى دگرگون مى‌گردد، و مى‌فرمايد: «ثُمَّ اللَّهَ اللَّهَ فَىِ الطَّبَقَةِ السُّفْلى مِنَ الَّذينَ لا حِيلَةَ لَهُمْ مِنَ الْمَساكينِ وَالُمحْتاجينَ وَ اهْلِ الْبُؤْسَى وَ الزَّمْنى فَانَّ فى هذِهِ الطَّبَقَةِ قانِعاً وَ مُعْتَراً وَاحْفَظْ لِلّهِ مَا اسْتَحْفَظَكَ مِنَ حَقِّهِ فيهِمْ، وَاجْعَلْ لَهُمْ قِسْماً مِنْ بَيْتِ مالِكَ، وَ قِسْماً مِنْ غَلّاتِ صَوافى الِأسلامِ فى كُلِّ بَلَدٍ، فَانَّ لَلأَقْصى مِنْهُمْ مِثْلَ الَّذى لِلأدنى، وَ كُلّ قَدْ اسْتُرعِيتَ حَقَّهُ فَلا يَشْغَلَنَّكَ عَنْهُمْ بَطَر، فَانَّكَ لاتُعْذَرُ بِتَضْييعِكَ التّافِهَ، لِاحْكامِكَ الْكَثيرَ الْمُهِمَّ فَلا تُشْخِصْ هَمَّكَ عَنْهُمْ وَ لا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لَهُمْ»:

«خدا را، خدا را، در مورد طبقه پايين اجتماع، همان ها كه راه چاره‌اى ندارند، از مستمندان و نيازمندان و تهيدستان و از كارافتادگان، زيرا در اين قشر كسانى هستند كه روى سؤال دارند و نيز افرادى هستند كه بايد بدون سؤال و تقاضا به آنها كمك كنى. آنچه خداوند در مورد آنان به تو دستور داده است عمل كن؛ در بخشى از بيت المال، و قسمتى از درآمدحاصل از كشاورزى را در هر منطقه‌اى به آنها تخصيص ده؛ زيرا آنها كه دوراند به‌

[١]. همان مدرك ..