پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٨ - نظام اجرائى در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله

به تعبير ديگر: ما مى‌دانيم دستگاه تكوين و تشريع بايد همسان عمل كنند؛ و زندگى انسانها بايد از آفرينش الهى الهام گيرد و رنگ و صيغه الهى داشته باشد و آنچه در آنجا حاكم است در اينجا حاكم گردد؛ توجّه به اين حقيقت ما را به مسأله تنظيم امور اجرائى دعوت مى‌نمايد.

نظام اجرائى در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله‌

با اينكه حكومت اسلامى در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله به شكل بسيار ساده‌اى بود در عين حال مسأله تقسيم مسئوليت ها در «نظام اجرائى» اين حكومت، كاملًا آشكار و حساب شده بود.

از جمله پيامبر صلى الله عليه و آله براى هر يك از جنگ ها كه خود شخصاً در آن شركت نداشت؛ فرمانده يا فرماندهانى تعيين مى‌كرد و حتّى گاه براى حوادث احتمالى كه ممكن بود براى فرمانده نخستين پيش آيد جانشين براى او تعيين مى‌فرمود؛ مثلًا: در جنگ موته فرمانده اصلى لشگر را جعفر بن ابيطالب تعيين فرمود سپس اضافه كرد: اگر حادثه‌اى براى جعفر پيش آمد زيد بن حارثه؛ و اگر براى او نيز حادثه‌اى پيش آمد عبداللَّه بن رواحه و اگر براى او هم حادثه‌اى پيش آمد مسلمانان از طريق مشورت يك نفر را از ميان خود براى فرماندهى لشگر برگزينند. [١] و نيز در تواريخ آمده است كه: پيامبر صلى الله عليه و آله كتّاب و نويسندگانى داشت براى كتابت وحى و امور ديگر كه از ميان آنها حضرت امير مؤمنان على بن ابيطاب على عليه السلام و همچنين زيد بن ثابت، علاء بن حضرمى و ابىّ بن كعب را مى‌توان نام برد. [٢] براى جمع آورى زكات و امناء بيت المال، افرادى را برگزيده بود كه از ميان آنها مهاجر ابن ابى اميّه، كه مأمور نظارت بر جمع آورى اموال بيت المال در صنعا بود، و «زياد بن لبيد» در حضرموت و عدىّ بن حاتم در قبيله طىّ و مالك بن نويره در بنى حنظله، و زبرقان بن‌

[١]. سيّد المرسلين، جلد ٢، صفحه ٤٤- بعضى از مورّخان ترتيب امراى سه گانه را به شكل ديگرى نقل كرده‌اند كه تفاوتى در مقصود ما ندارد ..

[٢]. كامل ابن اثير، جلد ٢، صفحه ٣١٣ ..