پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٨ - نقش مطبوعات در حكومت اسلامى

در اين امر اقتدا كردند، بعضى از حاكمان اندلس بودند، از جمله المستنصر باللَّه بود كه در قرن چهارم هجرى بسيار به اين مسأله اهميّت مى‌داد، او در شهر قرطبه كتابخانه‌اى تأسيس كرد؛ كه از تمام دنيا كتابهايى را در آن گردآورى نمود، و او گروهى از تجّار را با سرمايه كلان مأمور ساخته بود كه در اطراف جهان گردش كنند و كتب علمى را جمع آورى نمايند؛ بعضى عدد كتابهاى اين كتابخانه را «چهارصد هزار مجلّد» برآورد كرده‌اند. [١] اين عدد با توجّه به اينكه تمام كتابها در آن زمان خطّى بود، و براى نوشتن يك كتاب هفته‌ها يا ماه ها و سالها لازم بود قلمزنى شود؛ بسيار عظيم و قابل توجّه است.

بسيارى از سران‌ «اندلس» به پيروى او كتابخانه‌هايى در ساير بلاد اين كشور تأسيس كردند حتّى گفته مى‌شود تنها در «قرناطه» هفتاد كتابخانه عمومى بود، و اينها همه به خاطر آن بود كه از سوى مردم علاقه به كتاب شديداً ابراز مى‌شد، تا آنجا كه جمع آورى كتاب، و تشكيل كتابخانه، از نشانه‌هاى عظمت و شخصيّت محسوب مى‌شد؛ حتّى رؤسايى كه از خواندن و نوشتن بى بهره بودند سعى داشتند كتابخانه قابل ملاحظه‌اى در خانه خود تأسيس كنند!

در عصر «فاطميّون مصر» نيز كتابخانه‌هاى بزرگى تأسيس شد كه بعضى آنها را «خزانة الكتب» مى‌دانستند، و اموال سرشارى در جمع آورى انواع كتابها صرف مى‌كردند، و گاه از يك كتاب نسخه‌هاى زيادى به خطوط مختلف و با تزيينات گوناگون جمع آورى مى‌شد؛ تا آنجا كه نوشته‌اند در كتابخانه‌اى كه‌ «يعقوب بن كلس» آن را تأسيس كرد ٣٤٠٠ نسخه مختلف «قرآن مجيد»، و ١٢٠٠ نسخه از «تاريخ طبرى» وجود داشت، و مجموعه كتابهاى آن كتابخانه را يك ميليون و ششصد كتاب نوشته‌اند كه تنها ٦٥٠٠ نسخه آن كتب ستاره‌شناسى و هندسه و فلسفه بود. [٢] ويل دورانت در كتاب تاريخ تمدّن خود مى‌نويسد: «كتابخانه خلفاى فاطمى صدها كتاب‌

[١]. همان مدرك، صفحه ٢٠٣ ..

[٢]. همان مدرك، صفحه ٢٣١ ..