بنابراين وجود دستگاه هاى قضائى به هر حال جزء بافت جدايى‌ناپذير جوامع انسانى است كه در هر حدّ و هر سطح از فرهنگ و تفكّر و انديشه بوده باشند بدون آن نمى‌توانند زندگى كنند.

بديهى است به موازات گسترش جوامع بشرى دستگاه هاى قضائى نيز گسترده‌تر و پيچيده‌تر مى‌شود؛ زيرا نه تنها كميّت و تعداد برخوردها به خاطر روابط بيشتر و نزديك تر در اين جوامع فزونى مى‌يابد؛ بلكه از نظر كيفيّت، بسيار پيچيده‌تر و مشكل تر مى‌شود، و هر گاه دستگاه هاى قضائى پا به پاى گستردگى اين جوامع پيش نرود صحنه اجتماع بر اثر كمشكش هاى خطرناك روز به روز تاريك تر مى‌شود.

كوتاه سخن اينكه: براى تعميم عدالت اجتماعى، و جلوگيرى از ظلم و فساد و پايان دادن به كشمكش ها و منازعات، و اجراى صحيح قوانين و همچنين نظارت دقيق بر دستگاه هاى اجرائى، و آشنا ساختن مسئولين رده‌هاى مختلف به وظايف خويش، يك نيروى مقتدر قضائى با پشتوانه كافى براى اجراى احكام آن لازم و ضرورى است و به همين دليل اسلام كه به مضمون‌ يا ايُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اسْتَجِيبوا لِلّهِ وَ لِلرَّسُولِ اذا دَعاكُمْ لِما يحْيِيْكُمْ‌ [١] دين حيات و زندگى واقعى انسانهااست اهميّت فوق العاده‌اى براى اين مسأله قائل شده، و براى اصل و ريشه و همچنين شاخ و برگ آن، دستورات و مقررات فراوانى وضع كرده است.

با اين اشاره به قرآن مجيد باز مى‌گرديم در قرآن در آيات متعدّدى به اين موضوع اشاره شده است؛ از جمله:

١- در يك جا پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله را مخاطب ساخته مى‌فرمايد: انّا انْزَلْنا الَيْكَ الْكِتابَ بِالحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النّاسَ بِما اراكَ اللَّهُ وَ لا تَكُنْ لِلْخائِنينَ خَصيماً: «ما اين كتاب رابه حقّ بر تو نازل كرديم؛ تا به آنچه خداوند به تو آموخته در ميان مردم قضاوت كنى؛ و از كسانى مباش كه از خائنان حمايت نمايى». [٢] ٢- در مورد ديگر درباره داورى در ميان غير مسلمان ها نيز همين دستور را به‌

[١]. سورهانفال، آيه ٢٤ ..

[٢]. سوره نساء، آيه ١٠٥ ..