پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥١ - داستان «جزيه»

مال است كه سالانه نسبت به هر فرد، پرداخته مى‌شود.

تعبير به‌ «عَنْ يَدٍ» (با دست خود) اشاره به اين است كه «جزيه» را بايد شخصاً بپردازند، و نمى‌توانند وكيلى براى پرداخت آن انتخاب كنند؛ ولى بعضى معتقداند كه اين تعبير اشاره به اين است كه جزيه بايد نقدى باشد؛ بنابراين مى‌توانند وكيل و نماينده‌اى براى پرداخت آن انتخاب كنند ولى بايد نقداً باشد نه نسيه، يا اينكه منظور اين است كه «جزيه» را تنها بايد از اغنياء گرفت و فقرا از پرداختن اين ماليات اسلامى معاف اند.

هر كدام از اين معانى سه گانه باشد مشكلى در اصل مسئله ايجاد نمى‌كند هر چند جمع هر سه معنى نيز ممكن است.

و امّا تعبير به‌ «صاغِرونَ» كه مورد تفسيرها و برداشت هاى نامناسبى قرار گرفته در اصل از مادّه‌ «صِغَر» (بر وزن پسر) به معنى كوچك شدن و خضوع كردن است، و منظور اين است كه پرداختن جزيه بايد به عنوان خضوع و احترام نسبت به اسلام و مسلمين و مقررّات حكومت اسلامى باشد و به تعبير ديگر نشانه‌اى براى همزيستى مسالمت‌آميز و قبول موقيّت يك اقليت سالم و محترم در برابر اكثريّت بوده باشد.

و اينكه بعضى از مفسّران آن را به مفهوم «تحقير و توهين و اهانت و سخريه اهل كتاب» تفسير كرده‌اند، نه از مفهوم لغوى كلمه استفاده مى‌شود، نه با روح تعليمات اسلام سازگار است و نه با ساير دستوراتى كه درباره طرز رفتار با اقليّت هاى مذهبى به ما رسيده است تطبيق مى‌كند، در واقع ذهنيّت خاصّ خودشان را بر آيه تحميل كرده‌اند.

و از اينجا روشن مى‌شود جنجالى كه بعضى درباره اين جمله از آيه به راه انداخته‌اند و آن را مخالف شئون انسانى و آيين همزيستى مسالمت‌آميز دانسته‌اند جنجال بى اساسى است.

اين نكته نيز قابل توجّه است كه‌ «جزيه» معمولًا مبلغ بسيار كمى بوده است كه در مقابل مسئوليتى كه مسلمين در حفظ جان و مال و ناموس اهل كتاب داشتند پرداخت‌