پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٩ - روح جهاد دفاع است؛ نه تهاجم

در بعضى از كتب لغت مانند لسان العرب نيز به غالب اين معانى اشاره شده است.

بديهى است كه شرك در آيه مورد بحث به معنى آزمايش يا فريب و بلا نمى‌تواند باشد؛ بنابراين به معنى شرك يا فشار مشركان براى گمراه ساختن ديگران است؛ و مى‌تواند در معنى جامعى به كار رود، كه هم شرك و هم فشار مشركان و شكنجه و بلاى آن را شامل گردد؛ بنابراين تا زمانى كه فشارهايى از سوى كفّار براى تغيير عقيده مؤمنان اعمال مى‌شود پيكار در برابر چنين عملى جايز است؛ و جهاد براى به دست آوردن آزادى و جلوگيرى از فشارها و شكنجه‌هاى آنها مجاز شمرده مى‌شود، ولى هنگامى كه آنها دست از فشارهاى خود بردارند؛ طبعاً جنگ تمام مى‌شود، بنابراين مبارزه با فتنه نيز نوعى جهاد دفاعى است.

در سوّمين آيه به مسلمانان دستور داده شده كه همه گونه نيرويى را براى پيكار با دشمن آماده سازند، و مى‌فرمايد: «در برابر آنها آنچه توانايى داريد از نيرو آماده سازيد»: وَ اعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ. [١]

سپس به يكى از مصاديق روشن آن كه در آن زمان از ابزارهاى مهم قدرت جنگى محسوب مى‌شد، اشاره كرده، و مى‌فرمايد: «اسبهاى ورزيده (براى ميدان نبرد) آماده كنيد» وَ مِنْ رِباطِ الْخَيْلِ‌.

و در جمله بعد به هدف نهايى اين آماده سازى قوا اشاره كرده، و مى‌فرمايد: «هدف اين است كه به وسيله آن، دشمن خدا و دشمن (شناخته شده) خويش را بترسانيد!». تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّاللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ‌.

بنابراين هدف از اعداد قوا و تهيّه نيروها، تهاجم بر كسى نيست، بلكه هدف ترسانيدن دشمن است، همان ترس و وحشتى كه مايه جلوگيرى از بروز جنگ و پيكار مى‌شود.

در واقع تقويت بنيه دفاعى هميشه خود يك دفاع مؤثّر و يك عامل بازدارنده در برابر

[١]. سوره انفال، آيه ٦٠ ..