و اگر وى را مال نباشد، بفرمايند تا حاصل كند، و مهلتش دهند. و اگر بميرد يا بگريزد، از اولياى وى بستانند: هر كه نزديكتر باشد بوى از آنان كه ديت وى بميراث گيرند.

و اگر وى را اوليا نباشد، ديت از بيت المال بايد داد. و در مدت دو سال گيرند.

و ديت قتل خطاى محض، سى اشتر باشد حقه، يعنى: سه ساله در چهارم شده. و سى اشتر بنت لبون دو ساله ماده، و بيست بنت مخاض، يعنى: ماده يك ساله. و بيست ابن لبون نر دو ساله.

و اين ديت در مدت سه سال بايد داد.

و بر عاقله واجب باشد. و اگر عاقله نباشد، يا اگر باشند و درويش باشند، ديت از مال وى بدهند. و اگر مال ندارد، از بيت المال واجب باشد.

و عاقله مرد مسلمان آزاد، عصبت وى باشند، آنان كه ديت وى گيرند. و عاقله بنده خواجه وى باشد. و عاقله ذمى درويش امام باشد.

و بصلح و اقرار از عاقله ديت خواهند، و از آنچه بتعدى وى باشد. چنانكه در راه مسلمانان طاقى بر آرد، و چاهى بكند، آن بر عاقله نباشد.

و ديت بنده مسلمانان قيمت وى باشد، مادام كه آن [از] ديت آزاد مسلمان در نگذرد كه اگر درگذرد با آن رد كنند.

و ديت جهود و ترسا و گبر هشتاد درهم باشد. و دليلش اجماع اين طائفه است، و نيز اصل برائت ذمت است. زيادتى را دليل بايد.

و ديت بندگان ايشان قيمت ايشان بود تا كه از ديت خواجگان ايشان در نگذرد، كه آنگاه بيش از آن لازم نباشد.

و ديت زن نيمه ديت مرد باشد، و درين كسى را خلاف نيست، الا ابن عليه را واصم را كه ايشان گفتند: ديت مرد و زن متساوى باشد. حجت بر ايشان آنست كه از رسول ص روايت كرده‌اند كه وى فرمود:

«دية المرأة على النصف من دية الرجل»

يعنى: ديت زن نيمه‌اى باشد از ديت مرد.

و كسى كه در حرم يا در ماه حرام كسى را كشته باشد. بر وى بود ديت و دو دانگ ديت.

و هر كه غيرى را از سراى وى بيرون برد بشب، ضامن ديت وى باشد در مال خود، تا آنگه كه وى را باز آرد، يا بينه‌اى اقامه كند كه وى بسلامت است، يا وى از هلاك وى برى است.

و حكم دايه با كودك كه وى را پرورده باشد. همين باشد.

و اگر در ميان دهى كشته‌اى يابند و ندانند كه وى را كه كشته است. ديت وى بر اهل آن ده باشد.

و اگر در ميان دو ده باشد، بنگرند تا بكدام ده نزديكتر است، از ايشان خواهند، و اگر بنسبت با هر دو ده يكسان باشد، ديت با هر دو ده باشد.

و كسى كه در ميان انبوهى كشته شود، و ندانند كه وى را كشته است يا در زمينى باشد كه آن را مالكى نباشد، چون بيابانها و كوهها: ديت وى بر امام باشد.

و اگر كسى بى‌دستورى زن خويش آب را عزل كند، ديت نطفه ده دينار بر وى لازم بود. و اگر كسى وى را بترساند تا آب‌