- (اصطلاح فلسفى) علم فعلى عبارت از علمى است كه وجود خارجى مستفاد از آن باشد در مقابل علم انفعالى چنانكه علم حق تعالى بذات خود علم فعلى است و علم انفعالى مانند علم انسان باشياء كه بارتسام آنها در نفس حاصل ميشود.

ز اسفار ج ٣ ص ٣٩). رجوع بعلم شود.

عِلمِ فَلَك‌

- (اصطلاح هيوى و فلسفى) منظور علم هيئت است.

عِلمِ قيام‌

- (اصطلاح عرفانى) و مراد از علم قيام نزد صوفيه آنست كه بنده در تمام حركات و سكنات ظاهره و باطنه خود حق متعال را بر خود قائم و مطلع بداند و در تمام افعال و احوال و اقوال او را رقيب خود بداند (مصباح الهدايه ص ٤٥).

عِلمِ كُلّى‌

- (اصطلاح فلسفى) مراد از علم كلى فلسفه اولى و امور عامه است و موضوع آن موجود بما هو موجود است و مبحوث عنه در ان عوارض ذاتيه موجودات است بدون توجه بآنكه موجود جسم باشد يا صورت يا هيولى و يا انسان باشد يا حيوان جماد باشد يا نبات باشد ثابت يا متبدل ٣ ص ٦- شفا ج ١ ص ٣- دستور ج ٢ ص ٣٤٨).

عِلمِ كَون و فَساد

- (اصطلاح فلسفى) علم طبيعى است رجوع بعلم طبيعى شود.

عِلمِ لَدنىّ‌

- (اصطلاح فلسفى) علم لدنى علمى است كه بنده از خدا آموزد بدون واسطه بشر يا ملك و اين اصطلاح مأخوذ از قرآن است كه فرمودند «آتَيْناهُ ...

مِنْ لَدُنَّا عِلْماً» كه اهل قرب را به تعليم الهى و تفهيم ربانى معلوم و مفهوم شود نه بدلائل عقلى و شواهد نقلى و فرق علم لدنى و علم يقين آنكه علم يقين ادراك نور ذات و صفات الهى است و علم لدنى ادراك معانى و كلمات از حق است بى‌واسطه بشر و آن بر سه قسم است وحى، الهام و فراست.

(از كشاف ص ١٠٦٦- مصباح الهدايه ص ٧٦).

عِلمِ مُرَكّب‌

- (اصطلاح فلسفى) رجوع بعلم بسيط شود

عِلمِ مُتَجَدِد

- (اصطلاح فلسفى) مراد علم حصولى است رجوع بعلم حصولى شود.

عِلمِ مُطلَق‌

- (اصطلاح فلسفى) مراد مطلق علم است اعم از حضورى و حصولى (از دستور ج ٢ ص ٣٤٨).

عِلمِ مَعَ الله‌

- (اصطلاح فلسفى) مراد علم مقامات طريق حق و علوم مكاشفه است و بيان درجات اولياء بود.

عِلمِ مُمكِن‌

- (اصطلاح فلسفى) رجوع بعلم شود.

عِلمِ مِنَ الله‌

- (اصطلاح فلسفى) علم من الله عبارت از علم شريعت است.

عِلمِ مُناظَرَه‌

- (اصطلاح منطقى) رجوع بآداب مناظره شود (دستور ج ٢ ص ٣٧٠).