باشد كه صحت و صدق كلام موقوف بر آن نباشد و مقرون به چيزى باشد كه بياگاهند انسان را بر حكمى و امرى ديگر چنانكه اعرابى از حضرت رسول سؤال كرد: كه من در ماه رمضان با عيال خود مواقعت كردم حضرت فرمايند: بايد كفاره بدهى، از اينجا معلوم ميشود كه مواقعت در ماه رمضان علة وجوب كفارت باشد اما دلالت تنبيه و ايماء، صاحب قوانين در تعريف دلالت تنبيه و ايماء گويد:

لا يتوقف صدق الكلام و لا صحته عليه و لكنه كان مقترنا بشي‌ء لو لم يكن ذالك الشي‌ء علة له لبعد الاقتران فيفهم منه التعليل».

(از قوانين ص ١٦٨- تقريرات ص ٨٠).

دَلالتِ عَقلى‌

- در مقابل دلالت نقلى است.

رجوع شود به (قوانين ص ١٠٢ و در) بيان، اطلاق، بر دلالت تضمن و التزام شود.

دَلالتِ نَصّ‌

- (اصطلاح اصولى) رجوع بدلالت شود.

دَلالتِ وَضعى‌

- در علم بيان اطلاق بر دلالت مطابقى شود.

رجوع بدلالت شود.

(از مختصر المعانى ص ١٢٢).

دِلبَر

- (اصطلاح عرفانى) دلبر بمعنى محبوب و معشوق است و در لسان اهل الله صفت قابضى را گويند.

دِلدار

- (اصطلاح عرفانى) دلدار و دلبر اغلب در كلمات عشاق بمعنى معشوق و محبوب است و دلبر از آن جهت گويند كه با كرشمه و ناز خود عاشق را شيدا ميكند و دلدار از آن جهت كه مايه حيات اوست.

و بالجمله دلبر در اصطلاح عرفا و متصوفه صفت قابضيت و دلدار صفت باسطيت است و عالم مشهود است يعنى مشاهده ذات حق (از اصطلاحات فخر).

دلفين‌

- (بضم دال اصطلاح نجومى) و يكى از صورتهاى كواكب بود كه شامل ده ستاره بود كه مجتمع باشند و تابع نسر طائر باشند.

(از صور كواكب ص ١١٧) ستاره‌هاى آن را ذنب الدلفين، صليب، تابوت ايوب، عقدة الصليب نامند.

دِلگشا

- (اصطلاح عرفانى) كلمه دلگشا در اصطلاح صوفيان صفت فياضيت را گويند در مقام انس در دل سالك و صفت فتاحى را نيز گويند.

(كشاف ص ١٥٥٧- اصطلاحات خطى)

دَلو

- (نجوم) يكى از بروج دوازده‌گانه است، بيت زحل و او را شرقى و هبوطى نبود و بلكه وبال شمس بود، برجى هوائى مذكر، نارى، غربى است، از بروج شتوى و ثابت است مزاج وى دموى است (بفتح دال).

(رجوع شود بر سائل اخوان قسم نجوميات ص ٩٠).

ستارگان دلو يا ساكب الماء عبارتند از سعد الملك، سعد السعود، سعد بالع يا بلع، سعد الاخبيه.

دَليل‌

- (اصطلاح فلسفى، اصولى) دليل يعنى مرشد و راهنما و در اصطلاح گاه مرادف با برهان استعمال ميشود و آن قياسى است كه مركب از دو مقدمه يقينى باشد و گاه مرادف با قياس بكار برده ميشود و آن حجتى است كه مركب از دو قضيه باشد كه بالذات مستلزم نتيجه باشد و گاه مرادف با حجة بكار برده ميشود و آن عبارت از معلوم تصديقى است كه موصل به مجهول‌