- (اصطلاح عرفانى) و آن بود كه خواطر نفسانى بر دل غلبه دارد و بغلبه آن روح از مطالعه عالم غيب محجوب ماند پس در حال نوم يا واقعه آن خواطر قوى گردد و مخيله هر يك را كسوتى خيالى درپوشد و مشاهده افتد تا صور آن خواطر بعينها بى‌تصرف متخيله و تلبيس او مشاهده و مرئى افتد.

(از مصباح الهداية ص ١٧٥)

خَيالِ مُطلق‌

- (اصطلاح عرفانى) و در مقابل خيال مقيد و خيال منفصل است كه عالم مثال است و ملكوت اسفل است.

(از شرح فصوص ص ١٠)

خَيالِ مُنفَصِل‌

- صدرا گويد: خيال منفصل الوجود است از بدن و مجرد است و عالم ديگر است كه غير عالم عقل و عالم طبيعت و حركت است و احوال عقاب و پاداش و غيره راجع بدان ميباشد و بالاخره صدرا گويد: عالم مثال عبارت از خيال منفصل است و آن مثال نه مثل نوريه است و محل صور موجودات و وجود ذهنى است وى گويد: صور خياليه موجود در اذهان نمى‌باشند و الا هر كس آنها را مشاهده ميكرد و معدوم هم نمى‌باشند و الا متصور و متميز نبودند پس موجود در عالم مثال و خيال منفصل‌اند پس او قائل بدو خيال است يكى متصل كه قوتى از قواى باطنه انسان است و ديگرى منفصل.

(از اسفار ج ٤ ص ٥١- ٥٢، ٣١٦، ٣٢٧- ج ٢ ص ١٢).

«اما الخيال فهو قوة مترتبة فى مؤخر التجويف الاول من الدماغ يحفظ جميع الصور المحسوسات و يمثلها بعد الطبيعة و هى خزانة الحس المشترك ... و يقال لها المصورة و هى قوة تحفظ بها الصور الموجودة فى الباطن».

(از اسفار ج ٤ ص ٥١) «و الحق ان هذا الثلاث شى‌ء واحد و قوة واحدة باعتبارات يعبر عنها بعبارات فيعبر عنها باعتبار حضور الصور الخيالية عنده بالخيال و باعتبار ادراكها للمعانى الجزئية التعلقيه بالمحسوسات بالوهم و باعتبار التفصيل و التركيب بالمتخيله».

(از ش ص ٢٦٨ و رجوع شود به ص ٤٦٨)

خِيانَت‌

- خيانت در اصطلاح عرفا عبارت از خروج از مأمورات و ارتكاب منهيات حق است و ورود در حظوظ نفسانى است.

(حاشيه بر رساله قشيريه ص ١٢١)

خَير

- (اصطلاح فلسفى و اخلاقى) هر چيزى كه مطلوب و مشتاق اليه همه باشد و مطلوب لذاته باشد خير مينامند خير و شر اطلاق بر چهار معنى ميشوند.

الف- آنچه نسبت داده ميشود بسماويات از سعد و نحس كواكب.

از سعد و نحس كواكب.

ب- آنچه نسبت داده ميشود بامور طبيعيه از كون و فساد و لوا حق آنها.

ج- آنچه نسبت داده ميشود به طبايع احياء عنصريه از تألف و تنفر و تودد و