- (اصطلاح ادبى) مقابل مجازى است و صفت ثابت چيزى را با قطع نظر از غيرش حقيقى گويند و مقابل اضافى يعنى نسبى و مقابل اعتبارى نيز آيد رجوع به فرهنگ علوم عقلى در كلمه قضيه حقيقيه شود (از كشاف ج ١ ص ٣٦٦)

حِكايت‌

- (اصطلاح ادبى) يعنى باز گفتن از چيزى و يكى از ابواب نحو است كه در مقام حكايت بواسطه صيغه‌اى پرسيده شود در مثال كسى گويد «رأيت رجلا» سؤال كنى و گوئى «اى» بفتح همزه و تشديد يا، يعنى كدام رجل و گويد «رأيت امراة» سؤال كنى و گوئى «اية» (از سيوطى ص ٢٠٦).

حُكرَة

- (اصطلاح فقهى) و مراد احتكار باشد كه از نظر فقه اسلام امرى ناپسند و حرام است «و انما يثبت الحكرة فى سبعة اشياء الحنطه و الشعير و التمر و الزبيب و السمن و الحنطه و الشعير» (از شرح لمعه ج ١ ص ٢٥٥).

حُكم‌

- (اصطلاح منطقى و اصولى و ادبى) حكم از نظر منطقيان عبارت از اذعان به نسبت ايجابى يا سلبى ميان موضوع و محمول بود و در زير عنوان كلمه تصور و و تصديق بيان شد كه بعضى تصديق را امرى بسيط ميدانند.

(از دستور ج ٢ ص ٥٠- اساس الاقتباس ص ٦٧) در باب اصول منظور از حكم خطاب شرعى متعلق بافعال مكلفين باقتضاء و تخيير است (از قواعد ص ٦- ٧)

حُكَماء

- (اصطلاح عرفانى و فلسفى) نزد عرفا متحققان بنعوت الهى‌اند، محمد ترمذى گويد: الحكماء خلف الانبياء و ليس بعد النبوة الا الحكمة و هى احكام الامور و اول علامات الحكمة طول الصمت و الكلام على قدر الحاجة (طبقات ص ٢٣٦).

الحُكَماءُ السَّبعَة

- (اصطلاح فلسفى) و هفت حكيم مشهور را كه پايه‌گذاران حكمت‌اند گويند كه عبارتند از:

١- تالس الملطى ٢- انكساغورس ٣- انكسيمانس ٤- انباذقلس ٥- فيثاغورس ٦- سقراط ٧- افلاطون (از ملل و نحل شهرستانى ص ١٦٠)

حِكمَت‌

- (اصطلاح فلسفى و عرفانى) كلمه حكمت داراى معانى چند و اطلاقات متعدد است از اين قرار، عدل، علم، حلم، فلسفه، كلام موافق حق، صواب امور و سداد آن، حكيم يعنى صاحب حكمت، علم خوب و عمل صالح، نفس عمل، معرفت حقايق اشياء انجام فعلى كه محمود باشد، اقتداء بخالق در عبادات بقدر قدرت. (از اسفار ج ص ٣٢٥) فلاسفه تعاريفى چند براى حكمت كرده‌اند از اين قرار:

الف- حكمت عبارت از برترين علم به برترين معلوم آن است «افضل علم بافضل معلوم» كه علم يقينى باشد و معلوم آن ذات حق و صفات اوست.

(از شفا ج ٢ ص ٢٨٢- اسفرا ج ٣ ص ١١٠ ج ٢ ص ٨٢) ب- حكمت عبارت از معرفت واجب و