- (اصطلاح فلسفى) كلمه حادث در فلسفه بر دو معنى اطلاق شده است يكى وجود چيزى بعد از عدم آن بنحو بعديت زمانى كه حادث بحدوث زمانى مينامند در مقابل قديم زمانى و ديگر نيازمند بودن چيزى بغير و علت كه حادث بحدوث ذاتى مينامند قسم اول مقابل قديم ذاتى است كه ذات حق باشد «ان الحدوث عند الاوائل يطلق على معنيين احد هما الحدوث الزمانى و هو كون الوجود بعد العدم فى زمان معين و بهذا الاعتبار لا يكون الزمان حادثا و الثانى الذاتى و هو كون الشي‌ء تحتاج فى وجوده الى غيره سواء دامت تلك الحاجة او لم تدم و كذا القدم له معنيان».

(از شرح حكمة العين ص ٨٩).

و بالجمله هر موجودى كه وجودش مسبوق بعدم زمانى باشد حادث زمانى و هر موجودى كه وجودش مسبوق بعدم ذاتى باشد حادث بحدوث ذاتى است و «لا بد للحادث من ان يتقدمه العدم و لا بد ان يقترن عدم الحادث بموضوع يقبل وجود الحادث و يرتفع عنه العدم».

(تهافت التهافت ص ١٣٤).

و ناچار هر حادثى نياز به محدث و سبب محدثه دارد و قبل از حدوث ممكن بوده است تا حادث شده است و نيز محتاج بماده سابقه و قوت سابق و استعداد حامل قوت ميباشد.

و بالاخره هر كائنى قبل از وجود بايد ممكن الوجود باشد تا حادث شود زيرا اگر ممتنع الوجود باشد حادث نخواهد شد.

(تهافت التهافت ص ١٠٠، ٧٤، ٣٩٤ اسفار ج ٢ ص ١٤٤، ج ١ ص ٢١٠- شفا ج ١ ص ٦٠١ ج ٢ ص ٥٣٨، ٤٧٦- قبسات ص ١٧).

متكلمان عالم را حادث بحدوث زمانى ميدانند و حكما كليه ممكنات جهان وجود را بطور جملى و كلى حادث بحدوث ذاتى ميدانند و افلاك را قديم زمانى و حادث ذاتى و عناصر و مواليد را حادث زمانى ميدانند پس مجموعه عالم حادث ذاتى است و لكن بعضى قديم زمانى و حادث ذاتى‌اند و بعضى حادث زمانى و ذاتى‌اند.

(از دستور ج ٢ ص ٥).

قطب الدين در تعريف حدوث گويد:

حدوث پيش جمهور حصول شى‌ء است بعد از عدم آن در زمانى كه گذشته باشد و قدم پيش ايشان آنچه مقابل اين و بدين تعريف متصور نيست كه زمان حادث باشد و الا وجود او مقارن عدم باشد.

(از درة التاج بخش دوم ص ٢٩).

حدوث و قدم هر يك بر دو معنى ميباشند يكى حدوث و قدم بقياس و ديگرى حدوث و قدم بغير قياس و بنفسه حدوث و حادث بقياس مانند زمان وجود زد نسبت بزمان وجود عمرو در صورتى كه زمان وجود زيد كمتر از زمان وجود عمرو باشد و قدم بعكس آنست.

اين نوع حادث و قديم را عرضى مينامند يعنى حادث و قديم بالعرض خوانند.