شرح كتاب سيبويه
(١)
٣ ص
(٢)
٩ ص
(٣)
٢٢ ص
(٤)
٢٦ ص
(٥)
٣١ ص
(٦)
٤٥ ص
(٧)
٥٠ ص
(٨)
١٠٤ ص
(٩)
١٠٩ ص
(١٠)
١١٧ ص
(١١)
١٢٥ ص
(١٢)
١٣٤ ص
(١٣)
١٤١ ص
(١٤)
١٤٥ ص
(١٥)
١٥٣ ص
(١٦)
١٥٥ ص
(١٧)
١٥٦ ص
(١٨)
١٦٩ ص
(١٩)
١٦٩ ص
(٢٠)
١٧٥ ص
(٢١)
١٨٦ ص
(٢٢)
١٩٤ ص
(٢٣)
١٩٧ ص
(٢٤)
٢٠٢ ص
(٢٥)
٢٠٤ ص
(٢٦)
٢٠٦ ص
(٢٧)
٢٠٨ ص
(٢٨)
٢٠٨ ص
(٢٩)
٢١١ ص
(٣٠)
٢١٣ ص
(٣١)
٢١٨ ص
(٣٢)
٢٢١ ص
(٣٣)
٢٢٤ ص
(٣٤)
٢٢٥ ص
(٣٥)
٢٢٩ ص
(٣٦)
٢٢٩ ص
(٣٧)
٢٣١ ص
(٣٨)
٢٣٦ ص
(٣٩)
٢٤٢ ص
(٤٠)
٢٤٩ ص
(٤١)
٢٥٠ ص
(٤٢)
٢٥٢ ص
(٤٣)
٢٥٤ ص
(٤٤)
٢٥٤ ص
(٤٥)
٢٥٤ ص
(٤٦)
٢٥٧ ص
(٤٧)
٢٥٩ ص
(٤٨)
٢٦٠ ص
(٤٩)
٢٦١ ص
(٥٠)
٢٦٣ ص
(٥١)
٢٦٥ ص
(٥٢)
٢٦٧ ص
(٥٣)
٢٧٠ ص
(٥٤)
٢٧٩ ص
(٥٥)
٢٨٢ ص
(٥٦)
٢٨٦ ص
(٥٧)
٢٨٦ ص
(٥٨)
٢٨٧ ص
(٥٩)
٢٨٩ ص
(٦٠)
٢٩٣ ص
(٦١)
٣٠٣ ص
(٦٢)
٣٠٩ ص
(٦٣)
٣١٢ ص
(٦٤)
٣٢٩ ص
(٦٥)
٣٣٦ ص
(٦٦)
٣٣٨ ص
(٦٧)
٣٤٨ ص
(٦٨)
٣٤٩ ص
(٦٩)
٣٥٣ ص
(٧٠)
٣٥٣ ص
(٧١)
٣٥٤ ص
(٧٢)
٣٥٧ ص
(٧٣)
٣٦٤ ص
(٧٤)
٣٧٩ ص
(٧٥)
٣٨٨ ص
(٧٦)
٣٩٣ ص
(٧٧)
٣٩٤ ص
(٧٨)
٣٩٩ ص
(٧٩)
٤٠٥ ص
(٨٠)
٤٠٩ ص
(٨١)
٤١٠ ص
(٨٢)
٤١٢ ص
(٨٣)
٤١٤ ص
(٨٤)
٤١٩ ص
(٨٥)
٤٢٨ ص
(٨٦)
٤٣٦ ص
(٨٧)
٤٣٩ ص
(٨٨)
٤٤٣ ص
(٨٩)
٤٤٦ ص
(٩٠)
٤٤٧ ص
(٩١)
٤٥٠ ص
(٩٢)
٤٥٤ ص
(٩٣)
٤٥٦ ص
(٩٤)
٤٥٩ ص
(٩٥)
٤٥٩ ص
(٩٦)
٤٦١ ص
(٩٧)
٤٦٢ ص
(٩٨)
٤٦٩ ص
(٩٩)
٤٧٢ ص
(١٠٠)
٤٧٤ ص
(١٠١)
٤٧٥ ص
(١٠٢)
٤٨٣ ص
(١٠٣)
٤٩٤ ص
(١٠٤)
٤٩٧ ص
 
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص

شرح كتاب سيبويه - السيرافي، ابو سعید - الصفحة ٢٥٨

باب سقيا لا يطّرد فيه القياس، فيقال طعاما و شرابا، و قد ذكر هذا فيما تقدم.

و كان أبو العباس يجيز هذا في كلّ شي‌ء دلّ عليه الفعل فأجاز أن تقول: أتانا سرعة، و أتانا رجلة، و لا تقول: أتانا ضربا و لا أتانا ضحكا، لأن الضرب و الضحك ليس من ضروب الإتيان و السرعة، و الرّجلة من ضروب الإتيان، لأنّ الآتي ينقسم إتيانه إلى سرعة أو إبطاء أو توسّط، و تنقسم إلى رجلة و ركوب، و لا ينقسم إلى الضرب و الضحك.

و كان يقول: إنّ نصبك مشيا إنما هو بالفعل المقدّر كأنه قال: أتانا يمشي مشيا، و كان يدّعي أنّ هذا القياس قول النحويين.

و كان الزجاج يذهب إلى تصحيح مذهب سيبويه و هو الصواب؛ لأن قول القائل:

أتانا زيد مشيا يصح أن يكون جوابا لقائل قال: كيف أتاكم زيد؟ و كذلك: كيف لقيت زيدا؟ فتقول: فجاءة، إنما تقع للحال؛ فكأنه قال مفاجئا، و لو كان على ما قال المبرّد: إنّ الناصب للمصدر الفعل المضمر و أن ذلك الفعل المضمر في موضع الحال لجاز أن تقول:

أتانا زيد المشي، و هو لا يجيز هذا، و على قياسه يلزمه ذلك؛ لأنه يكون تقديره: أتانا زيد يمشي المشي، و الفعل يتعدّى إلى المصدر المحض الذي ليس فيه معنى الحال معرّفا و منكّرا.

قال أبو سعيد- رحمه اللّه-: و الذي عندي أنه يجوز أن تنصب مشيا و فجاءة على المصدر من غير الوجه الذي ذكره أبو العباس، و هو أن تجعل" أتى" في معنى: مضى إليّ، و يكون" مشيا" مصدرا له، و كذلك لقيته فجاءة، كأنه قال فاجأته مفاجأة على نحو ما تقدّم من المصدر الذي من غير لفظ الفعل المذكور، كقولهم: تبسّمت و ميض البرق، و ما أشبه ذلك.

فإن قال قائل: فهل تجيز أن تقول جاءني زيد المشي، و لقيته الفجاءة إذا كان المصدر لا يمنع عمل الفعل فيه، و إن كان معرفة؟

قيل له: لا يجوز هذا لأنّ هذا المصدر لا يجوز استعماله في كل مكان على ما حكاه سيبويه من أنّه لا يقال: أتانا سرعة، و إنما هو شي‌ء استعمل في غير موضعه فلم يتجاوز فيه ما استعملوه، و مثل ذلك قول الشاعر، و هو زهير: