شرح كتاب سيبويه
(١)
٣ ص
(٢)
٩ ص
(٣)
٢٢ ص
(٤)
٢٦ ص
(٥)
٣١ ص
(٦)
٤٥ ص
(٧)
٥٠ ص
(٨)
١٠٤ ص
(٩)
١٠٩ ص
(١٠)
١١٧ ص
(١١)
١٢٥ ص
(١٢)
١٣٤ ص
(١٣)
١٤١ ص
(١٤)
١٤٥ ص
(١٥)
١٥٣ ص
(١٦)
١٥٥ ص
(١٧)
١٥٦ ص
(١٨)
١٦٩ ص
(١٩)
١٦٩ ص
(٢٠)
١٧٥ ص
(٢١)
١٨٦ ص
(٢٢)
١٩٤ ص
(٢٣)
١٩٧ ص
(٢٤)
٢٠٢ ص
(٢٥)
٢٠٤ ص
(٢٦)
٢٠٦ ص
(٢٧)
٢٠٨ ص
(٢٨)
٢٠٨ ص
(٢٩)
٢١١ ص
(٣٠)
٢١٣ ص
(٣١)
٢١٨ ص
(٣٢)
٢٢١ ص
(٣٣)
٢٢٤ ص
(٣٤)
٢٢٥ ص
(٣٥)
٢٢٩ ص
(٣٦)
٢٢٩ ص
(٣٧)
٢٣١ ص
(٣٨)
٢٣٦ ص
(٣٩)
٢٤٢ ص
(٤٠)
٢٤٩ ص
(٤١)
٢٥٠ ص
(٤٢)
٢٥٢ ص
(٤٣)
٢٥٤ ص
(٤٤)
٢٥٤ ص
(٤٥)
٢٥٤ ص
(٤٦)
٢٥٧ ص
(٤٧)
٢٥٩ ص
(٤٨)
٢٦٠ ص
(٤٩)
٢٦١ ص
(٥٠)
٢٦٣ ص
(٥١)
٢٦٥ ص
(٥٢)
٢٦٧ ص
(٥٣)
٢٧٠ ص
(٥٤)
٢٧٩ ص
(٥٥)
٢٨٢ ص
(٥٦)
٢٨٦ ص
(٥٧)
٢٨٦ ص
(٥٨)
٢٨٧ ص
(٥٩)
٢٨٩ ص
(٦٠)
٢٩٣ ص
(٦١)
٣٠٣ ص
(٦٢)
٣٠٩ ص
(٦٣)
٣١٢ ص
(٦٤)
٣٢٩ ص
(٦٥)
٣٣٦ ص
(٦٦)
٣٣٨ ص
(٦٧)
٣٤٨ ص
(٦٨)
٣٤٩ ص
(٦٩)
٣٥٣ ص
(٧٠)
٣٥٣ ص
(٧١)
٣٥٤ ص
(٧٢)
٣٥٧ ص
(٧٣)
٣٦٤ ص
(٧٤)
٣٧٩ ص
(٧٥)
٣٨٨ ص
(٧٦)
٣٩٣ ص
(٧٧)
٣٩٤ ص
(٧٨)
٣٩٩ ص
(٧٩)
٤٠٥ ص
(٨٠)
٤٠٩ ص
(٨١)
٤١٠ ص
(٨٢)
٤١٢ ص
(٨٣)
٤١٤ ص
(٨٤)
٤١٩ ص
(٨٥)
٤٢٨ ص
(٨٦)
٤٣٦ ص
(٨٧)
٤٣٩ ص
(٨٨)
٤٤٣ ص
(٨٩)
٤٤٦ ص
(٩٠)
٤٤٧ ص
(٩١)
٤٥٠ ص
(٩٢)
٤٥٤ ص
(٩٣)
٤٥٦ ص
(٩٤)
٤٥٩ ص
(٩٥)
٤٥٩ ص
(٩٦)
٤٦١ ص
(٩٧)
٤٦٢ ص
(٩٨)
٤٦٩ ص
(٩٩)
٤٧٢ ص
(١٠٠)
٤٧٤ ص
(١٠١)
٤٧٥ ص
(١٠٢)
٤٨٣ ص
(١٠٣)
٤٩٤ ص
(١٠٤)
٤٩٧ ص
 
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص

شرح كتاب سيبويه - السيرافي، ابو سعید - الصفحة ١٩

قال: (فهذا عربي حسن و الأول أكثر و أعرب).

يعني الإنشاد في هذه الأبيات على البدل، و لو رفع على الابتداء لكان أكثر و أعرب فتقول: هلكه هلك واحد، و" ما ألفيتني حلمي مضاع"، يكون" حلمي مضاع" في موضع الحال، و" تؤخذ كرها أو تجي‌ء طائعا"، على معنى أنت تؤخذ كرها، فتكون" أنت تؤخذ كرها" في موضع الحال من المبايعة.

قال: (و تقول: جعلت متاعك بعضه فوق بعض، فله ثلاثة أوجه في النصب: إن شئت جعلت" فوق" في موضع الحال، كأنه قال: عملت متاعك و هو بعضه على بعض، أي في هذه الحال، كما فعلت ذلك في رأيت، و إن شئت نصبت كما نصبت عليه" رأيت زيدا وجهه أحسن من وجه فلان".

و إن شئت نصبته على أنك إذا قلت: جعلت متاعك يدخله معنى" ألقيت"، فيصير كأنك قلت: ألقيت متاعك بعضه فوق بعض، لأن" ألقيت" كقولك: أسقطت متاعك بعضه على بعض، و هو مفعول من قولك: سقط متاعك بعضه على بعض).

قال أبو سعيد: اعلم أن" جعلت" تكون بمعنيين، بمعنى صنعت و عملت، و معنى صيّرت، فإذا كانت بمعنى صنعت فهي تتعدى إلى مفعول واحد، قال اللّه عز و جل:

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ [١] بمعنى صنع و خلق، و قال: وَ جَعَلَ مِنْها زَوْجَها [٢].

و إذا كانت بمعنى" صيرت" تعدت إلى مفعولين، لا يجوز الاقتصار على أحدهما و هي في هذا الوجه تنقسم على ثلاثة أقسام، كما تنقسم" صيرت". أحدها بمعنى" سمّيت" كقوله: وَ جَعَلُوا الْمَلائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبادُ الرَّحْمنِ إِناثاً [٣] أي صيروهم إناثا بالقول و التسمية، كما تقول:" جعل زيد عمرا فاسقا" أي صيره بالقول كذلك.

و الوجه الثاني: أن تكون على معنى الظن و التخيل كقولك:" اجعل الأمير عاميا و كلمه" أي صيّره في نفسك كذلك.


[١] سورة الأنعام، آية: ١.

[٢] سورة الأعراف، آية: ١٨٩.

[٣] سورة الزخرف، آية: ١٩.