تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٧ - ذكر اخبار داله بر وجوب اعلام و ارشاد

سيراب نمودن بهائم يا طعام دادن بايشان چيزى را كه براى مسلمان اكل و يا شربش جايز نيست كراهت دارد.

در حكم بكراهت مزبور اشعار و اشاره است باينكه اگر آنرا بمكلّف بدهند حرام مى‌باشد.

و مؤيّد آن اينستكه تناول و شرب شيئى حرام از قبائح است و لو در حقّ جاهل به حرام و لذا در صورت شكّ احتياط در آن مطلوب و مرغوب مى‌باشد زيرا اگر علم در حكم به قبح دخالت مى‌داشت قطعا احتياط مزبور حسن نداشت.

اكنون با توجّه باين اخبار و روايات مى‌گوئيم:

اعطاء نجس به جاهل مذكور يعنى مشترى روغن متنجّس اغراء بقبيح است كه آن عقلا زشت و امر ناپسندى محسوب مى‌شود بلكه برخى فرموده‌اند:

اعلام به جاهل واجب است اگرچه شخص سبب وقوع جاهل در حرام نباشد مثل اينكه ببينيم شخصى نجاستى در دست داشته و قصد تناول آنرا دارد كه در اينجا بر ما واجب است بوى اطّلاع دهيم كه شيئ مزبور نجس است و بدينوسيله او را از ارتكاب حرام بازداريم و اين همان حكمى است كه مرحوم علّامه در ضمن اجوبه مسائل مهنائيّه بآن تصريح فرموده‌اند، چه آنكه سيد مهنّا از ايشان سؤال كرد:

شخصى مى‌بيند كه نمازگذارى در لباسش نجاستى است آيا بوى اعلام كند يا او را بحال خود واگذارد؟

مرحوم علّامه در جواب فرموده‌اند:

اعلام واجب است زيرا نهى از منكر واجب مى‌باشد.

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

ولى اينكلام اثباتش مشكل مى‌باشد يعنى بعيد است بتوان با دليل اثبات كرد كه اعلام واجب است و لو شخص سبب در وقوع ديگرى در حرام نباشد.

شرح مطلوب‌

قوله: تغرير الجاهل بالحكم: يعنى جاهل بحكم را در جهل گذاردن مثل اينكه شخص نمى‌داند متنجّس ببول را مى‌بايد دو بار آب كشيد.