لا شكّ فى ثبوت التحريم لو رضع يوماً و ليلة للموثّق المزبور (موثق زياد بن سوقة) المعتضد بمرسل المقنع المذكور و فتوى الطائفة قديماً و حديثاً، بل قد يظهر من محكى التبيان و مجمع البيان و الغنية و الايضاح و غيرها عدم الخلاف فيه، و فى الخلاف اجماع الفرقة عليه و فى محكّى التذكرة نسبته الى علماء الاماميّة و فى كشف اللّثام الاتّفاق عليه. [١]

صاحب جواهر در ادامه دو قول را نقل مى‌كند:

١- بعض المتأخرين گفته‌اند زمان دو سال است، (مصداق خارجى ندارد)؛ ولى اين قول مخالف اجماع مسلمين، بلكه مخالف ضرورة دين است، چون احدى اين را نگفته است.

٢- قول به تفصيل بين العلم بالعدد و الجهل بالعدد، يعنى «يوم و ليلة» براى جايى است كه عدد را ندانيم و اگر عدد را بدانيم كه كمتر از پانزده مرتبه است، «يوم و ليلة» كافى نيست كأنّ «يوم و ليلة» را اماره بر عدد گرفته‌اند.

جمع‌بندى: مشهور و معروف بلكه اجماع اين است كه «يوم و ليلة» از نظر زمان براى محرميّت در باب رضاع كافى است و مخالف هم مخالف اجماع مسلمين و تفصيل هم مخالف نص و فتوى است.

اهل سنّت هم اصلًا زمان را قائل نيستند، بعضى اصلًا عددى قائل نشده‌اند و بعضى سراغ عدد رفته‌اند.

دليل: روايات:

دليل مسأله دو روايت است:

* ... عن الحسن بن محبوب، عن هشام بن سالم، عن عمّار بن موسى الساباطى، عن جميل بن صالح، عن زياد بن سوقة قال: قلت لأبي جعفر عليه السلام: هل للرضاع حدّ يؤخذ به؟ فقال: لا يحرّم الرضاع اقل من يومٍ و ليلة أو خمس عشرة رضعة متواليات ... [٢].

(متوالى، پانزده مرتبه پشت سر هم شير خوردن نيست، و اگر فاصله زمانى هم بشود، اشكال ندارد، بلكه بايد در اين بين از زن ديگرى شير نخورد).

رجال اين سند، همه خوب هستند، تنها كسى كه در مورد آن مقدارى بحث است، «عمّار بن موسى الساباطى» است، كه اهل مدائن بوده و ثقه است؛ ولى مشكل مذهبى دارد، چون فطحى است (معتقد به امامت عبد اللّه افطح بعد از امام صادق عليه السلام بوده است، يعنى در واقع سيزده امامى است) و اينكه مى‌گويند «موثقه زياد» نه به خاطر «زياد» است، بلكه به خاطر «عمّار» است، چون عمّار ثقه غير امامى بود و اگر امامى هم بود، حديث صحيحه مى‌شد.

* محمّد بن على بن الحسين فى المقنع قال: لا يحرم من الرضاع الّا ما انبت اللحم و شدّ العظم قال: و سئل الصادق عليه السلام هل لذلك حدٌّ؟

فقال: لا يحرم من الرضاع الّا رضاع يوم و ليلة أو خمس عشرة رضعة متواليات لا يفصل بينهنّ. [٣]

اين روايت مرسله و به تنهايى حجّت نيست؛ ولى با ضميمه روايت قبل، يا عمل مشهور، ضعف سند جبران مى‌شود.

روايات معارض:

در مقابل قول مشهور، چهار طايفه روايت معارض داريم كه همه شاذ و معرض عنها هستند، و بايد از سند و دلالت آنها بحث شود:

طايفه اوّل: دو سال كامل شير بخورد.

* ... عن الحسن بن حذيفة بن منصور، عن عبيد بن زرارة، عن زرارة، عن ابى عبد اللّه عليه السلام قال: سألته عن الرضاع: فقال لا يحرم من الرّضاع الّا ما ارتضعا من ثدىٍ واحدٍ حولين كاملين. [٤]

از نظر سند: «حسن بن حذيفة بن منصور» مجهول الحال يا بقول بعضى «ضعيفٌ جدّاً» است. پس ضعيف السند است.

از نظر دلالت: اين روايت مشتمل بر چيزى است كه احدى از شيعه و سنّى آن را نگفته است، حتّى توده مردم هم اين را

[١] جواهر، ج ٢٩، ص ٢٨٦.

[٢] ح ١، باب ٢ از ابواب رضاع.

[٣] ح ١٤، باب ٢ از ابواب رضاع.

[٤] ح ٨، باب ٥ از ابواب رضاع.