در زمان ما متعارف شده كه مادران ملتزم به شير دادن فرزند خود نيستند، گاهى هم كم شير مى‌دهند، يا اصلًا شير نمى‌دهند، در حالى كه علم تأكيد بر اين معنا دارد كه شير مادر سبب سلامت مادر و فرزند است و شير ندادن موجب مى‌شود كه بچّه در معرض بيمارى قرار گيرد و ضعيف شود، حتّى شير مادر در ميزان هوش و رشد عقلى كودك، مؤثّر است و از طرف ديگر مادر هم در معرض بيمارى‌ها واقع مى‌شود (مثل سرطان پستان). جالب اين است كه در روايات هم علاوه بر آيات، (ظاهر آيه «و الوالدات يرضعن» امر است) بر شير دادن تأكيد شده و ثواب‌هاى عظيمى براى آن بيان شده است.

* ... عن ابى خالد الكعبى، عن ابى عبد اللَّه عليه السلام انّ رسول اللَّه صلى الله عليه و آله قال: ايّما امرأة دُفعت من بيت زوجها شيئاً ... فإذا ارضعت كان لها بكل مصّة

(مكيدن)

كعدل عتق محرّر من ولد اسماعيل، فاذا فرغت من رضاعه ضرب ملك كريم على جنبها و قال استأنفي العمل‌

(تمام گذشته آمرزيده شد)

فقد غفر لك. [١]

* ... عن طلحة بن زيد، عن ابى عبد اللَّه عليه السلام قال: قال امير المؤمنين عليه السلام: ما من لبن رضع به الصّبى اعظم بركة عليه من لبن امّه. [٢]

معلوم مى‌شود كه شير زنان ديگر و لو شير انسان است؛ به شير مادر نمى‌رسد، چون اين شير با بچه از يك ريشه هستند و مجانست با بدن دارد.

* ... قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله: ... فاذا وضعت حملها و أخذت فى رضاعه، فما يمصّ الولد مصّة من لبن امّه، الّا كان بين يديها نوراً ساطعاً يوم القيامة، يعجب من رآها من الاوّلين و الآخرين ... [٣]

* ... قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله: ليس للصّبى لبن خير من لبن امّه. [٤]

اين احاديث نشان مى‌دهد، آن روزى كه هنوز اين مسائل كشف نشده بود به شير مادر اهميّت داده شده تا مادران شير دادن را ترك نكنند و براى تشويق آنها به شير دادن، اين ثوابها ذكر شده است.

[الشرط الخامس: الكميّة]

الشرط الخامس: الكميّة، و هى بلوغه حدّاً معيّناً، فلا يكفى مسمّى الرّضاع و لا رضعة كاملة، و له تحديدات و تقديرات ثلاثة:

الأثر و الزمان و العدد؛ و اىّ منها حصل كفى فى نشر الحرمة، و لا يبعد كون الاثر هو الاصل و الباقيان امارتان عليه، لكن لا يترك الاحتياط لو فرض حصول احدهما دونه، فأمّا الاثر فهو أن يرضع بمقدار نبت اللحم و شدّ العظم، و امّا الزمان فهو أن يرتضع من المرأة يوماً و ليلة مع اتصالهما بأن يكون غذاؤه فى هذه المدّة منحصراً بلبن المرأة، و أمّا العدد فهو أن يرتضع منها خمس عشرة رضعة كاملة.

عنوان مسأله:

شرط پنجم از شرائط رضاع، در مورد كميّت رضاع است، آيا هر مقدار رضاع، در نشر حرمت كافى است يا كميّتى لازم است؟

امام در تحرير الوسيله در ذيل عنوان شرط خامس مى‌فرمايد كميّتى لازم است، سپس تقديرات سه‌گانه‌اى را بيان مى‌كند:

١- تقدير به اثر (به مقدارى شير بخورد كه انبات لحم و اشتداد عظم حاصل شود).

٢- تقدير به زمان (يك شبانه روز كامل بدون اينكه غذاى ديگرى بخورد، شير بخورد).

٣- تقدير به عدد (پانزده مرتبه يا ده مرتبه شير بخورد).

بعد امام مى‌فرمايد، بعيد نيست كه اين سه در يك رديف نباشند، چون يكى اصل است كه همان اثر است و دوتاى ديگر اماره بر انبات لحم و شدّ عظم هستند.

اين مسأله بسيار مهم و داراى پيچ و خم زيادى است و صاحب جواهر در حدود بيست و پنج صفحه از آن بحث مى‌كند.

چنين مسئله‌اى كه داراى اهمّيّت است و بين شيعه و سنّى اختلافى است، بايد در مقاماتى از آن بحث شود:

مقام اوّل: اقوال خاصّه و عامّه.

مقام دوّم: آيا مسمّاى رضاع كافى است؟

مقام سوّم: بررسى معيارهاى سه‌گانه.

مقام چهارم: رتبه معيارهاى سه‌گانه.

مقام پنجم: آيا معيارهاى سه‌گانه با هم هماهنگى دارند؟ آيا ٢٤ ساعت با شدّ عظم و انبات لحم مى‌تواند هم تراز باشد؟ و يا ٢٤ ساعت با ده يا پانزده مرتبه چگونه سازگار است.

البتّه بحث ديگرى هم در مقدار هر رضعه است كه در پايان به آن خواهيم پرداخت.

[١] ح ١، باب ٦٧ از ابواب احكام الاولاد.

[٢] ح ٢، باب ٦٨ از ابواب احكام الاولاد.

[٣] مستدرك، ج ١٥، ح ١، باب ٤٧ از ابواب احكام الاولاد.

[٤] مستدرك، ج ١٥، ح ١، باب ٤٨ از ابواب احكام الاولاد.