عبرت‌آموز - انصاريان، حسين - الصفحة ٢٨٧ - پيامبر

است، و هويدا و مبرهن كه افضل اعمال بنى‌آدم سجده كردن است. چنانكه صريح اخبار و صحيح اعتبار بر آن ناطق و شاهد است، صادق از آنكه اعضاى سبعه را در آن حال مصلى بر خاك گذارد و مجمع النورين كه اشرف جوارح است بر زمين مالد و به زبان نياز به درگاه كريم كارساز بنده‌نواز نالد.

در حديثى بسيار مهم از قول رسول خدا ٦ آمده است:

انما العلم ثلاثة اية محكمة، او فريضة عادلة، او سنة قائمة..[١].

آيه محكم تفسير به توحيد و معرفة الله شده، و فريضه عادله به اخلاق و تزكيه نفس معنا گشته، و سنت قائمه به فروع شريعت محمدى تبيين شده است.

نماز معجونى است كه اجزاء آن از اين سه علم تركيب گشته و جامه‌اى است كه از اين سه رشته دوخته شده و حقه‌اى است كه در آن اين سه گوهر نفيس اندوخته گشته و صدفى است كه اين سه لؤلؤ ناياب را دربردارد و منبعى است كه اين سه چشمه از آن منفجر گردد، و اين همه در رابطه با نماز اسلام محمدى است.

اما اشتمال نماز بر توحيد، از آن است كه افتتاح نماز با تكبيرةالاحرام است و مفهوم تكبير، توحيد ذات و نفى صفات است، و بلند كردن انگشتان دهگانه كه هر يك دليل و نشانه‌اى بر صفات جلاليه و جماليه است، كه انسان به هنگام راه يافتن به نماز بايد متوجه اين معانى بلند آسمانى و مفاهيم جانانه ملكوتى باشد.

اما اشتمال نماز بر تزكيه اخلاق به اين است كه طهارت بر دو نوع است:

طهارت ظاهر از خبائث و احداث، و طهارت باطن از ذمايم اخلاق. و چنانكه تطهير ظاهر، شرط صحت نماز است، همچنان تطهير باطن نيز شرط قبولى اين عبادت الهيه است.

و اشتمال نماز بر سنت قائمه از اين جهت است كه نماز اشرف عبادات‌

[١] - كافى: ١/ ٢٤.