كسى كه فلسفه زندگى‌اش بر خير استوار باشد، نه هنگام دارا بودن براى لذّت بيشتر به اعتياد روى مى‌آورد و نه هنگام فقر، براى فرار از درد. اين يكى از نكات مهم در كاهش گرايش به اعتياد است كه متأسّفانه، كمتر مورد توجّه قرار مى‌گيرد. به جهت اهميت بحث، در ادامه به ابعادى از اين بحث اشاره خواهيم كرد.

سه. نقد لذّت‌گرايى‌

در اسلام، شواهد روايى و قرآنى نشان مى‌دهند كه لذّت بردن صرفاً براى لذّت، «مجاز» نيست. انسان مؤمن، امور لذّتبخش را با توجّه به جنبه مؤثّر بودن لذّت در نيل به سعادت نهايى خود انجام مى‌دهد؛ امورى كه به دلايل منطقى، مفيد قلمداد مى‌شود. مراد از «مجاز» در اين جا متناسب بودن با رشد و سعادت بشرى است. هر انسانِ مشتاق سعادت، در صورتى كه هدفش از لذّت بردن فقط همين باشد، نتيجه مفيد و پايدارى عايدش نخواهد شد. شايد لذّت‌گرايى حداكثرى حتّى در امور مباح، انسان را از اهداف تعالى‌بخش غافل كند و اعتياد به امور خوشايند و پرهيز از سختى‌ها را به ارمغان بياورد. در اين بخش، ضمن تقسيم لذّت به مجاز و غير مجاز، پيامدهاى لذّت غير مجاز را از ديدگاه روايات و قرآن بررسى كرده‌ايم و سعى در تبيين كيفيت لذّتى خواهيم بود كه به راستى لذّتبخش و ماندگار باشد. اگر افراد، به اين لذّت ناب و بدون پيامد منفى دست يابند و آن را تجربه كنند، از گرايش به اعتياد ايمن مى‌شوند. يكى از مشكلات اين است كه افراد نمى‌دانند برخى لذّت‌ها چه پيامدهاى منفى‌اى دارند و برخى لذّت‌ها چه گوارا و خوش عاقبت‌اند! از اين رو، تبيين اين مسئله براى كاهش گرايش به اعتياد، ضرورى است.

لذّت مجاز

به طور كلّى، هر احساس لذّتى با توجّه به جنبه تأثيرگذارى آن در نيل به سعادت، مى‌تواند مجاز تلقى شود. توجّه به اين مسئله از آن جهت مهم است كه در صورت غفلت از هدفمندسازى لذّت، يا محدود كردن آن، زندگى به چرخه باطلى از لذّت‌طلبى صِرف تبديل شود. اميرمؤمنان (ع) در نامه‌اى خطاب به ابن عبّاس،[١] كلام حكيمانه‌اى در اين زمينه دارد:

[١]. ابن عباس در باره‌اش مى‌گويد: تا به حال بعد از كلمات پيامبر خدا از هيچ كلامى به اين اندازه نفع نبرده‌ام.