به مرور زمان، كاستى‌هاى لذّت‌گرايى مشخّص شد و مشاهدات و مطالعات تجربى نشان داد كه لذّت‌گرايى نمى‌تواند شادكامى و سعادتمندى را به ارمغان آوَرَد و به همين جهت، آرام آرام مخالفت‌ها با اين رويكرد شكل گرفت. دكتر اديت ويكوف جولسون، استاد روان‌شناسى دانشگاه جورجيا در اين باره مى‌گويد: «فلسفه كنونى ما در باره بهداشت روان، بر اين پايه استوار است كه مردم بايد شاد و خوش‌حال زندگى كنند و غم و اندوه، نشانه ناسازگارى و عدم انطباق با زندگى است. اين اعتقاد و نظام ارزش‌ها بايد خود را در برابر كسانى كه درد و رنجى اجتناب‌ناپذير دارند، مسئول بداند؛ زيرا اين شيوه انديشه، موجب مى‌شود كه افراد دردمند، به خاطر اين‌كه شاد نيستند، اندوهناك‌تر نيز بشوند».[١]

اين حقيقت، موجب شكلگيرى رويكرد دوم شد. بر اساس نظر يورگنسن و نفستاد،[٢] آلان كار و ساير روان‌شناسان مثبت‌گرا، رويكرد دوم در نگاه به زندگى خوب و شادكامى، رويكرد سعادت‌گرا[٣] است. آلان كار، معتقد است كه سنّت سعادت‌گرا، شادمانى و زندگى خوب را براساس دستيابى به توان بالقوّه كامل فرد، تعريف مى‌كند.[٤] اين رويكرد نيز ريشه در آراى ارسطو دارد. هم در نظريه ارسطو و هم در شارحان بعدى او، سعادت آدمى به آن است كه بتواند در طى زندگى، توانايى‌هاى بالقوّه و فضايل نهفته در خود را بالفعل كند و به رشد و كمال برساند. اگر آدمى در اين مسير موفّق شد، به زندگى خوب دست يافته است.[٥]

دو. رويكرد اسلام‌

اسلام، نه لذّت‌گراست و نه محنت‌گرا؛ بلكه رويكردى خيرگرا دارد. هر چند اسلام، با لذّت‌هاى مشروع مخالف نيست و بلكه بر آن تأكيد دارد، امّا با اين حال، رويكرد مبتنى بر

[١]. معنادرمانى، ص ١٧٣.

[٢]

. Jorgensen, I. S., Nafstad, H. E.) ٤٠٠٢(. Positive Psychology: Historical, Phil osophical, and Epistem ological Perspe ctives. In P. Alen Linley and S. Joseph) Eds.(, Positive Psychology in Practice. New Jersy: John Wiley Sons.

[٣].eudaimonia .

[٤]. روان‌شناسى شادى، ص ٩٨.

[٥]. كلّ اين بحث، با استفاده از رساله دكتر براتى تدوين شده است( ر. ك: اثربخشى مداخلات روان‌شناسى مثبت‌گرا جهت افزايش نشاط، خشنودى از زندگى، معنادارى زندگى و كاهش افسردگى؛ تدوين مدلى براى اقدام، ص ٣٩ و ٤٠).