از ديگر رفتارهاى مذهبى كه مى‌تواند لذّت معنوى را به وجود آورد، نماز است. يكى از مهم‌ترين توصيف‌هاى قرآن كريم در باره نماز، عبارت‌ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي‌ است. بر اساس اين آيه، نماز، ياد خداست و پيش‌تر گذشت كه يادكَرد خدا، به جهت اتصال انسان به منبع اصلى خود، موجب لذّت مى‌شود. به همين جهت پيامبر خدا (ص) نماز را مايه چشم‌روشنى خود مى‌داند[٢] و به آن عشق مى‌ورزد[٣] و ارزش آن را از هر آنچه خورشيد بر آن مى‌تابد، بيشتر مى‌داند.[٤] نماز، همانند خوراك و نوشاب، يكى از نيازهاى انسان است، با اين تفاوت كه هر چه از اين عامل استفاده شود، انسان سير نمى‌شود. پيامبر خدا (ص) در اين باره مى‌فرمايد:

خداوند متعال، روشنى چشم مرا در نماز نهاده است و آن را محبوب من ساخته، همان گونه كه خوراك را براى گرسنه و آب را براى تشنه، خوشايند كرده است. همانا گرسنه، پس از خوردن غذا سير و تشنه پس از نوشيدن آب، سيراب مى‌گردد؛ ولى من از نماز سير نمى‌شوم.[٥]

از آنچه گذشت، روشن شد كه هيجانات مثبت از ديدگاه اسلام، گستره‌اى به وسعت بُعد مادى و معنوى انسان دارد و در هر كدام از اين دو بُعد نيز تمام اجزاى آن، مورد توجّه قرار گرفته‌اند. سؤال اين است كه افراد معتاد، چه قدر خدا را ياد مى‌كنند و با خدا انس‌

[١]. ابن عمر: قال رسول الله( ص):

إنّ هذهِ القُلوبَ تَصدَأُ كما يَصدَأُ الحَديدُ. قيلَ: يا رسول الله، فما جَلاؤها؟ قالَ: تِلاوَةُ القرآنِ. ( كنز العمّال، ح ٢٤٤١).

[٢]. پيامبر خدا( ص):

جُعِلَ قُرَّةُ عَيني فِي الصَّلاةِ ( الكافى، ج ٥، ص ٣٢١، ح ٧، الخصال، ص ١٦٥، ح ٢١٨).

[٣]. پيامبر خدا( ص):

قالَ لي جَبرَئيل( ع): إنَّه قَد حُبِّبَ إلَيكَ الصَّلاةُ فَخُذ مِنها ما شِئتَ‌ ( مسند ابن حنبل، ج ١، ص ٥٢٨، ح ٢٢٠٥؛ المعجم الكبير، ج ١٢، ص ١٦٦، ح ١٢٩٢٩).

[٤]. پيامبر خدا( ص)- به هنگام نزول اين آيه:( أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ)-

: ما احِبُّ أن لي بِها ما طَلَعَت عَلَيهِ الشَّمسُ وغَرَبَت‌ ( الزهد، ابن مبارك، ص ٣١٧، ح ٩٠٦).

[٥].

إنَّ اللهَ تَعالى جَعَلَ قُرَّةَ عَيني فِي الصَّلاةِ، وحَبَّبَها إلَيَّ كَما حُبِّبَ إلَى الجائِعِ الطَّعامُ، وإلَى الظَّمآنِ الماءُ، فَإِنَّ الجائِعَ إذا أكَلَ الطَّعامَ شَبِعَ، وإذا شَرِبَ الماءَ رَوِيَ، و أنا لا أشبَعُ مِنَ الصَّلاةِ ( الأمالى، طوسى، ص ٥٢٨، ح ١١٦٢؛ تنبيه الخواطر، ج ٢، ص ٥٤).